BENDIGEIDURAN uab Llyr, a oed urenhincoronawc ar yr ynys hon, ac ardyrchawc o goronLundein. A frynhawngueith yd oed yn Hardlechyn Ardudwy, yn llys idaw. Ac yn eisted yd oedynt argarrec Hardlech, uch penn y weilgi, a Manawydan uabLlyr y urawt y gyt ac ef, a deu uroder un uam ac ef,Nissyen, ac Efnyssyen, a guyrda y am hynny, mal ygwedei ynghylch brenhin.Y deu uroder un uam ac ef, meibon oedyn yEurosswyd o'e uam ynteu Penardun, uerch Ueli uabMynogan. A'r neill o'r gueisson hynny, gwas da oed;ef a barei tangneued y rwg y deu lu, ban uydynt lidyawcaf;sef oed hwnnw Nissyen. Y llall a barei ymlad yrwng y deu uroder, ban uei uwyaf yd ymgerynt.Ac ual yd oedynt yn eisted yuelly, wynt a welyntteir llong ar dec, yn dyuot o deheu Iwerdon, ac ynkyrchu parth ac attunt,a cherdet rugyl ebrwydganthunt: y gwynt yn eu hol, ac yn nessau yn ebrwydattunt. "Mi a welaf longeu racco," heb y brenhin, "acyn dyuot yn hy parth a'r tir. Ac erchwch y wyr y llyswiscaw amdanunt, a mynet y edrych pa uedwl yw yreidunt." Y gwyr a wiscawd amdanunt ac a nessayssantattunt y wayret. Gwedy guelet y llongeu o agos, diheuoed ganthunt na welsynt eiryoet llongeu gyweirach euhansawd noc wy. Arwydon tec, guedus, arwreid o balioed arnunt.Ac ar hynny, nachaf un o'r llongeu yn raculaenu racy rei ereill, ac y guelynt dyrchauael taryan, yn uch nobwrd y llong, a swch y taryan y uynyd yn arwyd tangneued.Ac y nessawys y gwyr attunt, ual yd ymglywyntymdidan. Bwrw badeu allan a wnaethont wynteu, anessau parth a'r tir, a chyuarch guell y'r brenhin. Ebrenhin a'e clywei wynteu o'r lle yd oed ar garrec ucheluch eu penn, "Duw a rodo da ywch," heb ef, "agrayssaw wrthywch. Pieu yniuer y llongeu hynn, aphwy yssyd pennaf arnunt wy?" "Arglwyd," hebwynt, "mae ymma Matholwch brenhin Iwerdon, ac efbieu y llongeu." "Beth," heb y brenhin, "a uynnheief? A uyn ef dyuot y'r tir?" "Na uynn, Arglwyd,"heb wynt, "negessawlyw wrthyt ti, onyt y neges ageif." "By ryw neges yw yr eidaw ef?" heb y brenhin."Mynnu ymgyuathrachu a thidy, Arglwyd," heb wynt."Y erchi Branwen uerch Lyr y doeth, ac os da genhytti, ef a uyn ymrwymaw ynys y Kedeirn ac Iwerdon ygyt, ual y bydynt gadarnach." "Ie," heb ynteu, "doety'r tir, a chynghor a gymerwn ninheu am hynny." Yratteb hwnnw a aeth ataw ef. "Minheu a af yn llawen,"heb ef. Ef a doeth y'r tir, a llawen uuwyt wrthaw; adygyuor mawr uu yn y llys y nos honno, y rwng e yniueref ac yniuer y llys.Yn y lle trannoeth, kymryt kynghor. Sef a gahatyn y kynghor, rodi Branwen y Uatholwch. A honnooed tryded prif rieni yn yr ynys hon; teccaf morwyn yny byt oed. A gwneuthur oed yn Aberfraw y gyscugenti, ac odyno y kychwyn. Ac y kychwynassant yryniueroed hynny parth ac Aberfraw, Matholwch a'yyniueroed yn y llongheu, Bendigeituran a'y niuer ynteuar tir, yny doethant hyt yn Aberfraw. Yn Aberfrawdechreu y wled, ac eisted. Sef ual yd eistedyssant,brenhin Ynys y Kedeirn, a Manawydan uab Llyr o'rneill parth idaw, a Matholwch o'r parth arall, a Branwenuerch Lyr gyt ac ynteu.Nyt ymywn ty yd oydynt, namyn ymywn palleu.Ny angassei Uendigeituran eiryoet ymywn ty.A'r gyuedach a dechreussant. Dilit y gyuedacha wnaethant ac ymdidan. A phan welsant uot yn welludunt kymryt hun no dilyt kyuedach, y gyscu yd aethant.A'r nos honno y kyscwys Matholwch gan Uranwen.A thrannoeth, kyuodi a orugant pawb o niuer y llys; a'rswydwyr a dechreusant ymaruar am rannyat y meirycha'r gweisson. Ac eu rannu a wnaethant ym pob kyueirhyt y mor. Ac ar hynny dydgueith, nachaf Efnyssen[y] gwr anagneuedus a dywedassam uchot, yn dywanuy lety meirch Matholwch, a gouyn a wnaeth, pioed ymeirch. "Meirych Matholwch brenhin Iwerdon yw yrei hyn," heb wy. "Beth a wnant wy yna?" heb ef."Yma y mae brenhin Iwerdon, ac yr gyscwys ganUranwen dy chwaer, a'y ueirych yw y rei hynn." "Ayyuelly y gwnaethant wy am uorwyn kystal a honno, acyn chwaer y minheu, y rodi heb uyghanyat i? Nyellynt wy tremic uwy arnaf i," heb ef. Ac yn hynnyguan y dan y meirych, a thorri y guefleu wrth y dannedudunt, a'r clusteu wrth y penneu, a'r rawn wrth y keuyn;ac ny caei graf ar yr amranneu, eu llad wrth yr ascwrn.A gwneuthur anfuryf ar y meirych yuelly, hyd nat oedrym a ellit a'r meirych.E chwedyl a doeth at Uatholwch. Sef ual y doeth,dywedutanfuruaw y ueirych ac eu llygru, hyt natoed un mwynyant a ellit o honunt. "Ie, Arglwyd," hebun, "dy waradwydaw yr a wnaethpwyt, a hynny auynhir y wneuthur a thi." "Dioer, eres genhyf, os uygwaradwydaw a uynhynt, rodi morwyn gystal, kyuurd,gyn anwylet gan y chenedyl, ac a rodyssant ym.""Arglwyd," heb un arall, "ti a wely dangos ef. Ac nytoes it a wnelych, namyn kyrchu dy longeu." Ac arhynny arouun y longeu a wnaeth ef.E chwedyl a doeth at Uendigeituran, bot Matholwchyn adaw y llys, heb ouyn, heb ganhyat. A chenadeu aaeth y ouyn idaw, paham oed hynny. Sef kennadeu aaeth, Idic uab Anarawc, ac Eueyd Hir. Y guyr hynnya'y godiwawd, ac a ouynyssant idaw, pa darpar oed yreidaw, a pha achaws yd oed yn mynet e ymdeith."Dioer," heb ynteu, "pei ys gwypwn, ny down yma.Cwbyl waradwyd a geueis. Ac ny duc neb kyrch waethno'r dugum ymma. A reuedawt rygyueryw a mi.""Beth yw hynny?" heb wynt. "Rodi Bronwen uerchLyr ym, yn tryded prif rieni yr ynys honn, ac yn uerchy urenhin Ynys y Kedeyrn, a chyscu genthi, a gwedyhynny uy gwaradwydaw. A ryued oed genhyf, nat kynrodi morwyn gystal a honno ym, y gwneit ygwaradwyda wnelit ym." "Dioer, Arglwyd, nyt o uod y neb auedei y llys," heb wynt, "na neb o'e kynghor ygwnaet[h]pwyt y gwaradwyd hwnnw yt. A chyt bogwaradwyd gennyt ti hynny, mwy yw gan Uendigeituranno chenyt ti, y tremic hwnnw a'r guare." "Ie," heb ef,"mi a tebygaf. Ac eissoes ni eill ef uy niwaradwydaw io hynny."E gwyr hynny a ymchwelwys a'r atteb hwnnw, partha'r lle yd oed Uendigeituran, a menegi idaw yr atteb adiwedyssei Uatholwch. "Ie," heb ynteu, "nyt oesymwaret e uynet ef yn anygneuedus, ac nys gadwn.""Ie, Arglwyd," heb wy, "anuon etwa genhadeu yn y ol.""Anuonaf," heb ef. "Kyuodwch, Uanawydan uab Llyr,ac Eueyd Hir, ac Unic Glew Yscwyd, ac ewch yn y ol,"heb ef, "a menegwch idaw, ef a geif march iach am pobun o'r a lygrwyt; ac y gyt a hynny, ef a geif yn wynepwerthidaw, llathen aryant a uo kyuref [a'e uys bychan]a chyhyt ac ef e hun, a chlawr eur kyflet a'y wyneb; amenegwch ydaw pa ryw wr a wnaeth hynny, a phan ywo'm anuod inheu y gwnaethpwyt hynny; ac y maybrawt un uam a mi a wnaeth hynny, ac nat hawd genhyfi na'e lad na'e diuetha; a doet y ymwelet a mi," heb ef,"a mi a wnaf y dangneued ar y lluny mynho e hun."E kennadeu a aethant ar ol Matholwch, ac a uanagyssantidaw yr ymadrawd hwnnw yn garedic, ac ef a'eguerendewis. "A wyr," heb ef, "ni a gymerwn gynghor."Ef a aeth yn y gynghor; sef kynghor a uedylyssant, --osgwrthot hynny a wnelynt, bot yn tebygach ganthunt caelkywilid a uei uwy, no chael iawn a uei uwy. A disgynnu,a wnaeth ar gymryt hynny. Ac y'r llys y deuthant yndangneuedus. A chyweiraw y pebylleu a'r palleu awnaethant udunt ar ureint kyweirdeb yneuad, a mynet yuwyta. Ac ual y dechreuyssant eisted ar dechreu y wled,yd eistedyssant yna.A dechreu ymdidan a wnaeth Matholwch a Bendigeituran.Ac nachaf yn ardiawc gan Uendigeituranyr yn, W. R. ymdidan, ac yn drist, a gaei gan Uatholwch, a'ylywenyt yn wastat kyn no hynny. A medylyaw awnaeth, bot yn athrist gan yr unben uychanet a gawsseio iawn am y gam. "A wr," heb y Bendigeiduran, "nitwyt gystal ymdidanwr heno ac un nos. Ac os yrbychanet genhyt ti dy iawn, ti a gehy ychwanegu ytwrth dy uynnu, ac auory talu dy ueirch yt." "Arglwyd,"heb ef, "Duw a dalo yt." "Mi a delediwaf dy iawnheuyt yt," heb y Bendigeituran. "Mi a rodaf yt peir;a chynnedyf y peir yw,y gwr a lader hediw yt, yuwrw yn y peir, ac erbyn auory y uot yn gystal ac y buoreu, eithyr na byd llyueryd ganthaw." A diolwch awnaeth ynteu hynny, a diruawr lywenyd a gymerthynteu o'r achaws hwnnw. A thrannoeth y talwyt yueirych idaw, tra barhawd meirych dof. Ac odyna ykyrchwyt ac ef kymwt arall, ac y talwyt ebolyon ydaw,yny uu gwbyl idaw y dal. Ac wrth hynny y dodet ar ykymwt hwnnw o hynny allan, Tal Ebolyon.A'r eil nos, eisted y gyt a wnaethant. "Arglwyd,"heb y Matholwch, "pan doeth yti y peir a rodeist y mi?""E doeth im," heb ef, "y gan wr a uu y'th wlat ti. Ac niwn na bo yno y caffo." "Pwy oed hwnnw?" heb ef."Llassar Llaes Gyfnewit," heb ef. "A hwnnw a doethyma o Iwerdon, a Chymidei Kymeinuoll, y wreic, y gytac ef, ac a dianghyssant o'r ty hayarn yn Iwerdon, panwnaethpwyt yn wenn yn eu kylch, ac y dianghyssantodyno. Ac eres gynhyf i, ony wdosti dim y wrthhynny." "Gwn, Arglwyd," heb ef, "a chymeint ac awnn, mi a'e managaf y ti. Yn hela yd oedwnyn Iwerdon, dydgueith, ar benn gorssed gossed, W. uch penn llyn oedyn Iwerdon, a Llyn y Peir y gelwit. A mi a welwn gwrmelyngoch, mawr, yn dyuot o'r llyn, a pheir ar y geuyn.A gwr heuyt athrugar, mawr, a drygweith anorles arnawoed; a gwreic yn y ol; ac otoed uawr ef, mwy dwyweithoed y wreic noc ef. A chyrchu ataf a wnaethant, achyuarch uell im." "Ie," heb y mi, "pa gerdet yssydarnawch chwi? ʽLlyna gerdet yssyd arnam ni, Arglwyd,'heb ef, ʽy wreic honn,' heb ef, ʽym penn pethewnos amis, y byd beichogi idi, a'r mab a aner yna o'r torllwythhwnnw, ar benn y pethewnos a'r mis, mi, W. y byd gwr ymladllawn aruawc.' Y kymereis inheu wyntwy arnaf, yugossymdeithaw: y buant ulwydyn gyt a mi. Yn yulwydyn y keueis yn diwarauun wynt; o hynny allann yguarauunwyt im. A chyn penn y pedwyryd [mis] mis, R. wynteu hun yn peri eu hatcassu, ac anghynwys yn y wlat, yngwneuthur sarahedeu, ac yn eighaw, ac yn gouudyawguyrda a gwragedda. O hynny allan y dygyuores uygkyuoeth am ym pen, y erchi im ymuadeu ac wynt, arodi dewis im, ae uyg kyuoeth, ae wynt. E dodeis inheuar gynghor uy gwlat beth a wneit amdanunt. Nyd eyntwy o'y bod; nit oed reit udunt wynteu oc eu hanuodherwyd ymlad, uynet. Ac yna yn y kyuyng gynghor, ycausant gwneuthur ystauell haearn oll; a gwedy bot ybarawt yr ystauell, dyuyn a oed o of y n Iwerdon yno, o'ra oed o perchen geuel a mwrthwl, a pheri gossot kyuucha chrib yr ystauell o lo, a pheri guassanaethuyndiwall o uwyt a llyn arnunt, ar y wreic, a'y gwr, a'yphlant. A phan wybuwyt eu medwi wynteu, y dechreuwytkymyscu y tan a'r glo am ben yr ystauell, a chwythuy megineu a oed wedy eu gossot yg kylch y ty, a gwr apob dwy uegin, a dechreu chwythu y megineu yny uydy ty yn burwen am eu penn. Ac yna y bu y kynghorganthunt hwy ymherued llawr yr ystauell; ac yd arhoesef yny uyd y pleit haearn yn wenn. Ac rac diruawr wresy kyrchwys y bleit a'e yscwyd a'y tharaw gantaw allan,ac yn y ol ynteu y wreic. A neb ny dieghis odyna namynef a'e wreic. Ac yna o'm tebygu i, Arglwyd," heb yMatholwch wrth Uendigeiduran, "y doeth ef drwod attatti." "Yna dioer," heb ynteu, "y doeth yma, ac y roes ypeir y minheu." "Pa delw, Arglwyd, yd erbynneistiwynteu?" "Eu rannu ym pob lle yn y kyuoeth, ac ymaent yn lluossauc, ac yn dyrchauael ym pob lle, ac yncadarnhau y uann y bythont, o wyr ac arueu goreu awelas neb."Dilit ymdidan a wnaethant y nos honno, tra uu daganthunt, a cherd a chyuedach. A phan welsant uotyn llessach udunt uynet y gyscu noc eisted a wei hwy, ygyscu yd aethant. Ac yuelly y treulyssant y wled honnodrwy digriuwch. Acyn niwed hynny, y kychwynnwysMatholwch, a Branuen y gyt ac ef, parth acIwerdon. A hynny o Abermenei y kychwynnyssant teirllong ar dec, ac y doethant hyt yn Iwerdon.Yn Iwerdon, diruawr lywenyd a uu wrthunt. Nydoey wr mawr, na gwreic da yn Iwerdon, e ymw[e]let aBranwen, ni rodei hi ae cae, ae modrwy, ae teyrndlwscadwedic ydaw, a uei arbennic y welet yn mynet eymdeith. Ac ymysc hynny, y ulwydyn honno a duc hiyn glotuawr, a hwyl delediw a duc o glot a chedymdeithon.Ac yn hynny, beichogi a damweinwys idi ygael. A guedy treulaw yr amseroyd dylyedus, mab aanet idi. Sef enw a dodet ar y mab, Guern uabMatholwch. Rodi y mab ar uaeth a wnaethpwyt ar unlle goreu y wyr yn Iwerdon.A hynny yn yr eil ulwydyn, llyma ymodwrd ynIwerdon am y guaradwyd a gawssei Matholwch ygKymry, a'r somm a wnathoedit idaw am y ueirch. Ahynny y urodyr maeth, a'r gwyr nessaf gantaw, ynlliwaw idaw hynny, a heb y gelu. A nachaf y dygyuor ynIwerdon hyt nat oed lonyd idaw ony chaei dial y sarahet.Sef dial a wnaethant, gyrru Branwen o un ystauell ac ef,a'y chymell y bobi yn y llys, a pheri y'r kygyd, gwedybei yn dryllyaw kic, dyuot idi a tharaw bonclust arneibeunyd. Ac yuellyy gwnaethpwyt y foen. "Ie,Arglwyd," heb y wyr wrth Uatholwch, "par weithonwahard y llongeu, a'r yscraffeu, a'r corygeu, ual nat elneb y Gymry; ac a del yma o Gymry, carchara wyntac na, W. na at trachefyn, rac gwybot hynn." Ac ar hynny ydiskynyssant.Blwynyded nit llei no their, y buant yuelly. Ac ynhynny, meithryn ederyn drydwen a wnaeth hitheu ardal y noe gyt a hi, a dyscu ieith idi, a menegi y'r ederyny ryw wr oed y brawt. A dwyn llythyr y poeneu a'ramharch a oed arnei hitheu. A'r llythyr a rwymwyt amuon eskyll yr ederyn, a'y anuon parth a Chymry. A'rederyn a doeth y'r ynys honn. Sef lle y cauas Uendigeiduran,yg Kaer Seint yn Aruon, yn dadleu idawdydgweith. A diskynnu ar e yscwyd, a garwhau y phluf,yny arganuuwyt y llythyr, ac adnabot meithryn yrederyn yg kyuanned. Ac yna kymryt y llythyr a'yedrych. A phan darllewyt y llythyr, doluryaw a wnaetho glybot y poen oed ar Uranwen, a dechreu o'r lle hwnnwperi anuon kennadeu y dygyuoryaw yr ynys honn y gyt.Ac yna y peris ef dyuot llwyr wys pedeir degwlat a seithugeinthyt attaw, ac e hun cwynaw wrth hynny, bot ypoen a oed ar y chwaer. Ac yna kymryt kynghor. Sefkynghor a gahat, kyrchu Iwerdon, ac adaw seithwyr ydywyssogyon yma, a Chradawc uab Bran y benhaf, ac euseithmarchawc. Yn Edeirnon yd edewit y gwyrhynny, ac o achaws hynny y dodet Seith Marchawc ar ydref. Sef seithwyr oedynt, Cradawc uab Bran, ac EuehydHir, ac Unic Glew Yscwyd, ac Idic uab Anarawc Walltgrwn,a Fodor uab Eruyll, ac Wlch Minasgwrn, a Llasharuab Llayssar Llaesgygwyt, a Phendaran Dyuet yn wasieuanc gyt ac wy. Y seith hynny a drigwys yn seithkynueissat y synyaw ar yr ynys honn, a Chradawc uabBran yn benhaf kynweisyat arnunt.Bendigeiduran, a'r yniuer a dywedyssam ni, a hwylyssantparth ac Iwerdon, ac nyt oed uawr y weilgi, ynay ueis yd aeth ef. Nyt oed namyn dwy auon, Lli acArchan y gelwit. A guedy hynny yd amlawys y weilgi,pan oreskynwys y weilgi y tyrnassoed. Ac yna ykerdwys ef ac a oed o gerd o gerd, R. arwest ar y geuyn e hun, achyrchu tir Iwerdon.A meicheit Matholwch a oedynt ar lan y weilgidydgueith, yn troi yg kylch eu moch. Ac o achaws edremynt e dre yn ansicr. a welsant ar y weilgi, wy a doethant atMatholwch. "Arglwyd," heb vy, "henpych guell.""Duw a rodo da ywch," heb ef, "a chwedleu genhwch?""Arglwyd," heb wy, "mae genhym ni chwedleu ryued;coet rywelsom ar y weilgi, yn y lle ny welsam eiryoet unprenn." "Llyna beth eres," heb ef. "A welewch chwi wchi, W. dimnamyn hynny?" "Gwelem, Arglwyd," heb wy, "mynydmawr gyr llaw y coet, a hwnnw ar gerdet; ac eskeiraruchel ar y mynyd, a llynn o pop parth y'r eskeir; a'rcoet, a'r mynyd, a phob peth oll o hynny ar gerdet.""Ie," heb ynteu, "nyt oes neb yma a wypo dim y wrthhynny, onys gwyr Branwen. Gouynnwch idi." Kennadeua aeth at Uranwen. "Arglwydes," heb wy,"beth dybygy di yw hynny?" "Kyn ny bwyfArglwydes," heb hi, "mi a wnn beth yw hynny. GwyrYnys y Kedyrn yn dyuot drwod o glybot uym poen a'mamharch." "Beth yw y coet a welat ar y mor?" hebwy. "Gwernenni llongeu, a hwylbrenni," heb hi."Och!" heb wy, "beth oed y mynyd a welit gan ystlysy llongeu?" "Bendigeiduran uym brawt," heb hi, "oedhwnnw, yn dyuot y ueis. Nyt oed long y kynghanei efyndi." "Beth oed yr eskeir aruchel a'r llynn o bopparth y'r eskeir?" "Ef," heb hi, "yn edrych ar yr ynyshonn, llidyawc yw. Y deu lygat ef o pop parth y drwynyw y dwy lynn o bop parth y'r eskeir."Ac yna dygyuor holl wyr ymlad Iwerdon a wnaethpwyty gyt, a'r holl uorbennyd yn gyflym, a chynghor agymerwyt. "Arglwyd," heb y wyrda wrth Uatholwch,"nyt oes gynghor namyn kilyaw drwy Linon (auon oedyn Iwerdon), a gadu Llinon y rot ac ef, a thorri y bontyssyd ar yr auon.A mein sugyn yssyd ygwaelawt yrauon, ny eill na llong na llestyr arnei." Wynt a gylyssantdrwy yr auon, ac a torryssant y bont.Bendigeiduran a doeth y'r tir, a llynghes y gyt ac ef,parth a glann yr auon. "Arglwyd," heb y wyrda, "ti awdost kynnedyf yr auon, ny eill neb uynet drwydi, nytoes bont arnei hitheu. Mae dy gynghor am bont?" hebwy. "Nit oes," heb ynteu, "namyn a uo penn bit pont.Mi a uydaf pont," heb ef. Ac yna gyntaf y dywetpwyty geir hwnnw, ac y diharebir etwa ohonaw.Ac yna guedy gorwed ohonaw ef ar traws yr auon, ybyrwyt clwydeu arnaw ef, ac yd aeth y luoed ef ar ydraws ef drwod. Ar hynny, gyt ac y kyuodes ef, llymagennadeu Matholwch yn dyuot attaw ef, ac yn kyuarchguell idaw, ac yn y annerch y gan Uatholwch y gyuathrachwr,ac yn menegi o'e uod ef na haedei arnaw efnamyn da. "Ac y mae Matholwch yn rodi brenhinaethIwerdon y Wern uab Matholwch, dy nei ditheu, uabdy chwaer, ac yn y ystynnu y'th wyd di, yn lle y cama'r codyant a wnaethpwyt y Uranwen. Ac yn y lle ymynnych ditheu, ay yma, ay yn Ynys y Kedyrn, gossymdeithaUatholwch." "Ie," heb ynteu Uendigeiduran,"ony allaf i ue hun cael y urenhinaeth, ac aduyd yskymeraf gynghoram ych kennadwri chwi. O hynhyt ban del amgen, ny cheffwch y genhyf i attep.""Ie," heb wynteu, "yr atteb goreu a gaffom ninheu,attat ti y down ac ef, ac aro ditheu yn kennadwri ninheu.""Arhoaf," heb ef, "o dowch yn ehegyr."Y kennadeu a gyrchyssant racdu, ac at Uatholwch ydoethant. "Arglwyd," heb wy, "kyweira attep a uogwell at Uendigeidwran. Ny warandawei dim o'r attepa aeth y genhym ni attaw ef." "A wyr," heb yMatholwch, "mae ych kynghor chwi?" "Arglwyd,"heb wy, "nyt oes it gynghor namyn un. Ni enghis ef ymywn ty eiryoet," heb wy. "Gwna ty," heb wy, "o'yanryded ef, y ganho ef a gwyr Ynys y Kedyrn yn yneillparth y'r ty, a thitheu a'th lu yn y parth arall. Adoro dy urenhinaeth yn y ewyllus, a gwra idaw. Ac oenryded gwneuthur y ty," heb wy, "peth ny chauaseiryoet ty y ganhei yndaw, ef a tangnoueda a thi." A'rkennadeu a doethant a'r gennadwri honno gantunt atUendigeiduran; ac ynteu a gymerth gynghor. Sef agauas yn y gynghor, kymryt hynny; a thrwy gynghorBranuen uu hynny oll, ac rac llygru y wlat oed gentihitheu hynny.E tangneued a gyweirwyt, a'r ty a adeilwyt yn uawrac yn braf. Ac ystryw a wnaeth y Gwydyl. Sef ystrywa wnaethant, dodi guanas o bop parthy bop colouyno cant colouyn oed yn y ty, a dodi boly croyn ar bopguanas, a gwr aruawc ym pob vn o honunt. Sef a wnaethEfnyssyen dyuot ymlaen llu Ynys y Kedyrn y mywn, acedrych golygon orwyllt antrugarawc ar hyt y ty. Acarganuot y bolyeu crwyn a wnaeth ar hyt y pyst. "Bethyssyd yn y boly hwnn?" heb ef, wrth un o'r Gwydyl."Blawt, eneit," heb ef. Sef a wnaeth ynteu, y deimlawhyt ban gauas y benn, a guascu y benn, yny glyw y uyssedyn ymanodi yn y ureichell breithell, R. drwy yr ascwrn. Ac adawhwnnw, a dodi y law ar un arall a gouyn, "Beth yssydyma?" "Blawt," medei y Gwydel. Sef a wnai ynteuyr un guare a fawb ohonunt, hyt nat edewis ef wr bywo'r hollwyr o'r deu cannwr eithyr un. A dyuot athwnnw, a gouyn, "Beth yssyd yma?" "Blawt, eneit,"heb y Gwydel. Sef a wnaeth ynteu, y deimlaw ef ynygauas y benn, ac ual y guascassei benneu y rei ereill,guascu penn hwnnw. Sef y clywei arueu am bennhwnnw. Nyt ymedewis ef a hwnnw, yny ladawd. Acyna canu englyn, --Yssit yn y boly hwnn amryw ulawt,Keimeit, kynniuyeit, diskynneit yn trin,Rac kydwyr cad barawt.Ac ar hynny y dothyw y niueroed y'r ty. Ac y doethgwyr Ynys Iwer-don y'r ty o'r neill parth, a gwyrYnys y Kedyrn o'r parth arall. Ac yn gynebrwydet acyd eistedyssant, y bu duundeb y rydunt, ac yd ystynnwyty urenhinaeth y'r mab.Ac yna, guedy daruot y tangneued, galw o Uendigeidurany mab attaw. Y gan Uendigeiduran y kyrchawdy mab at Uanawydan, a phawb o'r a'e guelei yn y garu.E gan Uanawydan y gelwis Nyssyen uab Eurosswyd ymab attaw. Y mab a aeth attaw yn diryon. "Paham,"heb yr Efnissyen, "na daw uy nei uab uy chwaer attaf i?Kyn ny bei urenhin ar Iwerdon, da oed genhyf i ymtiryonia'r mab." "Aet yn llawen," heb y Bendigeiduran.Y mab a aeth attaw yn llawen. "Y Duw y dygaf uygkyffes," heb ynteu yn y uedwl, "ys anhebic a gyflauangan y tylwyth y wneuthur, a wnaf i yr awr honn."A chyuodi y uynyd, a chymryt y mab erwyd y traet, aheb ohir, na chael o dyn yn y ty gauael arnaw, ynywant y mab yn wysc y benn yn y gynneu. A fan welasUranwen y mab yn boeth yn y tan, hi a gynsynwys gyngytywys, R. uwrw neit yn y tan, o'r lle yd oed yn eisted rwng y deuuroder. A chael o Uendigeiduran hi yn y neill law, a'ytarean yn y llaw arall. Ac yna, ymgyuoto bawbar hyt y ty. A llyna y godwrw mwyhaf a uu gan yniuerun ty, pawb yn kymryt y arueu. Ac yna y dywotMordwyd Tyllyon, "Guern gwngwch uiwch UordwytTyllyon." Ac yn yd aeth pawb ym pen yr arueu, ykynhelis Bendigeiduran Uranwen y rwng y taryan a'yyscwyd.Ac yna y dechrewis y Gwydyl kynneu tan dan ypeir dadeni. Ac yna y byrywyt y kalaned yn y peir, ynyuei yn llawn, ac y kyuodyn tranoeth y bore yn wyrymlad kystal a chynt, eithyr na ellynt dywedut. Ac ynapan welas Efnissyen y calaned heb enni yn un lle o wyrYnys y Kedyrn, y dywot yn y uedwl, "Oy a Duw," hebef, "guae ui uy mot yn achaws y'r wydwic honn o wyrYnys y Kedyrn; a meuyl ymi," heb ef, "ony cheissaf iwaret rac hynn." Ac ymedyryaw ymlith calaned yGwydyl, a dyuot deu Wydel uonllwm idaw, a'y uwrw yny peir yn rith Gwydel. Emystynnu idaw ynteu yn y peir,yny dyrr y peir yn pedwar dryll, ac yny dyrr y galonynteu. Ac o hynny y bu y meint goruot a uu y wyrYnys y Kedyrn. Ny bu oruot o hynny eithyr diangseithwyr, a brathu Bendigeiduran yn y troet aguenwynwaew.Sef seithwyr a dienghis, Pryderi, Manawydan,Gliuieu Eil Taran, Ta-lyessin, ac Ynawc, Grudyeuuab Muryel, Heilyn uab Gwyn Hen.Ac yna y peris Bendigeiduran llad y benn. "Achymerwch chwi y penn," heb ef, "a dygwch hyt yGwynuryn yn Llundein, a chledwch a'y wyneb ar Freincef. A chwi a uydwch ar y ford yn hir; yn Hardlech ybydwch seith mlyned ar ginyaw, ac Adar Riannon ycanu ywch. A'r penn a uyd kystal gennwch y gedymdeithasac y bu oreu gennwch, ban uu arnaf i eiryoet.Ac y Guales ym Penuro y bydwch pedwamgeint mlyned.Ac yny agoroch y drws parth ac Aber Henuelen Henueleu, W. , y tuar Gernyw, y gellwch uot yno a'r penn yn dilwgyrgenhwch. Ac o'r pan agoroch y drws hwnnw, ny ellwchuot yno. Kyrchwch Lundein y gladu y penn. Achyrchwch chwi racoch drwod." Ac yna y llas y bennef, ac y kychwynassant a'r penn gantu drwod, y seithwyrhynn, a Branwen yn wythuet. Ac y Aber Alau ynTalebolyon y doethant y'r tir. Ac yna eisted a wnaethant,a gorfowys. Edrych oheni hitheu ar Iwerdon, acar Ynys y Kedyrn, a welei ohonunt. "Oy a uabDuw," heb hi, "guae ui o'm ganedigaeth. Da a dwyynys ys da dwy ynys, R. a diffeithwyt o'm achaws i." A dodi ucheneituawr, a thorri y chalon ar hynny. A gwneuthur bedpetrual idi, a'e chladu yno yglan Alaw.Ac ar hynny, ker-det a wnaeth y seithwyr partha Hardlech, a'r penn ganthunt. Val y bydant y kerdet,llyma gyweithyd yn kyuaruot ac wynt, o wyr a gwraged."A oes gennwch chwi chwedleu?" heb y Manawydan."Nac oes,"' heb wynt, "onyt goresgyn o Gaswallawn uabBeli Ynys y Kedyrn, a'y uot yn urenhin coronawc ynLlundein." "Pa daruu," heb wynteu, "y Gradawcuab Bran, a'r seithwyr a edewit y gyt ac ef yn yr ynyshonn?" "Dyuot Caswallawn am eu penn, a llad ychwegwyr, a thorri ohonaw ynteu Gradawc y galon oaniuyget, am welet y cledyf yn llad y wyr, ac na wydatpwy a'e lladei. Caswallawn a daroed idaw wiscaw llenhut amdanaw, ac ny welei neb ef yn llad y gwyr, namyny cledyf. Ny uynhei Gaswallawn y lad ynteu, y nei uaby geuynderw oed. (A hwnnw uu y trydyd dyn a torres ygallon o aniuyget). Pendarar Dyuet, a oed yn wasieuang gyt a'r seithwyr, a dienghis y'r coet," heb wynt.Ac yna y kyrchyssant wynteu Hardlech, ac ydechreussant eisted, ac y dechreuwyt ymdiwallu o uwyta llynn. Ac y [gyt ac y] dechreuyssant wynteu uwyta acyuet, dyuot tri ederyn, a dechreu canu udunt ryw gerd,ac oc a glywssynt o gerd, diuwyn oed pob un iwrthi hi.A fell dremynt oed udunt y guelet uch benn y weilgi allan.A chyn amlyket oed udunt wy a chyn bydynt gytac wy. Ac ar hynny o ginyaw y buant seith mlyned.Ac ym penn y seithuet ulwydyn, y kychwynyssantparth a Gualas ym Penuro. Ac yno yd oed udunt lleteg brenhineid uch benn y weilgi, ac yneuad uawr oed,ac y'r neuad y kyrchyssant. A deu drws a welynt ynagoret; y trydyd drws oed y gayat, yr hwnn y tu aChernyw. "Weldy racco," heb y Manawydan, "y drwsny dylywn ni y agori." A'r nos honno y buant yno yndiwall, ac yn digrif ganthunt. Ac yr a welsynt o ouutyn y gwyd, ac yr a gewssynt e hun, ny doy gof udunt wydim, nac o hynny, nac o alar yn y byt. Ac yno ytreulyssant y pedwarugeint mlyned hyt na wybuant wyeiryoet dwyn yspeit digriuach na hyurydach no honno.Nyt oed anesmwythach, nac adnabot o un ar y gilyd yuot yn hynny o amser, no fan doethan yno. Nit oedanesmwythach ganthunt wynte gyduot y penn yna, nophan uuassei Uendigeiduran yn uyw gyd ac wynt. Aco achaws y pedwarugeint mlyned hynny y gelwitYsbydawt Urdaul Benn. (Ysbydawt Uranwen a Matholwchoed yr honn yd aethpwyt e Iwerdon).Sef a wnaeth Heilyn uab Guyn dydgueith. "Meuylar uy maryf i," heb ef, "onyt agoraf ydrws, e wybotay gwir a dywedir am hynny." Agori y drws a wnaeth, acedrych ar Gernyw, ac ar Aber Henuelen Henueleu, W. . A phanedrychwys, yd oed yn gyn hyspysset ganthunt y gyniuercollet a gollyssynt eiryoet, a'r gyniuer car a chedymdeitha gollyssynt, a'r gyniuer drwc a dothoed udunt, a chytbei yno y kyuarffei ac wynt; ac yn benhaf oll am euharglwyd. Ac o'r gyuawr honno, ny allyssant wy orfowysnamyn kyrchi kychu, W. a'r penn parth a Llundein. Pa hytbynnac y bydynt ar y ford, wynt a doethant hyt ynLlundein, ac a gladyssant y penn yn y Gwynuryn.A hwnnw trydyd matcud ban gudywyt, a'r trydydanuat datcud pann datcudywyt; cany doey ormes bythdrwy uor y'r ynys honn, tra uei y penn yn y cud hwnnw.A hynny a dyweit y kyuarwydyd hwnn eu kyfranc wy."Y gwyr a gychwynwys o Iwerdon," yw hwnnw.En Iwerdon nyt edewit dyn byw, namyn pumpgwraged beichawc ymywn gogof yn diffeithwch Iwerdon.A'r pump wraged hynny, yn yr un kyfnot. a anet uduntpum meib. A'r pym meib hynny a uagvssant, hyt banuuant weisson mawr, ac yny uedylyssant am wraged, acyny uu damunet gantunt eu cafael. Ac yna, kyscu pobun lau heb laugan uam y gilid, a gwledychu y wlata'y chyuanhedu, a'y ranhu y rydunt yll pymp. Ac oachaws y ranyat hwnnw y gelwir etwan pymp rannYwerdon. Ac edrych y wlat a wnaethant ford y buasseiyr aeruaeu, a chael eur, ac aryant, yny ytoedynt yngyuoethawc.A llyna ual y teruyna y geing honn o'r Mabinyogi,o achaws Paluawt Branwen, yr honn a uu tryded anuatpaluawt yn yr ynys honn; ac o achaws Yspadawt Uran,pan aeth yniuer pedeir decwlat a seithugeint e Iwerdon,y dial Paluawt Branwen; ac am y ginyaw yn Hardlechseith mlyned; ac am Ganyat Adar Riannon, ac am ar, W, ac, R. Yspydaut Benn pedwarugeint mlyned.

GUEDY daruot y'r seithwyr a dywedyssam ni uchot;cladu penn Bendigeiduran yn y Gwynuryn ynLlundein, a'y wyneb ar Freinc, edrych a wnaethManauydan ar y dref yn Llundein, ac ar y gedymdeithon,a dodi ucheneit uawr, a chymryt diruawr alar a hiraethyndaw."Oy a Duw Hollgyuoethawc, guae ui," heb ef, "nyt oes neb heb le idaw heno namyn mi." "Arglwyd,"heb y Pryderi, "na uit kyn drymhet genhyt a hynny.Dy geuynderw yssyd urenhin yn Ynys y Kedyrn; a chyngwnel gameu it," heb ef, "ny buost hawlwr tir a dayarei-ryoet. Trydyd lledyf unben wyt." "Ie," heb ef,"kyt boet keuynderw y mi y gwr hwnnw, goathrist ywgenhyf i guelet neb yn lle Bendigeiduran uy mrawt, acny allaf uot yn llawen yn un ty ac ef." "A wney ditheugynghor arall?" heb y Pryderi. "Reit oed im wrthgynghor," heb ef, "a pha gynghor yw hwnnw?" "Seithcantref Dyuet yr edewit y mi," heb y Pryderi, "a Riannonuy mam yssyd yno. Mi a rodaf it honno, a medyant yseith cantref genthi. A chyny bei itti o gyuoeth namyny seith cantref hynny, nyt oes seith cantref well noc wy.Kicua, uerch Wyn Gloyw, yw uy gwreic inheu," heb ef."A chyn bo enwedigaeth y kyuoeth y mi, bit y mwynanty ti a Riannon. A phei mynhut gyuoeth eiryoet, aduyd ycaffut ti [waeth] hwnnw." "Na uynhaf, unben," heb ef,"Duw a dalo it dy gydymdeithas." "E gedymdeithas oreua allwyf i, yti y byd, os mynny." "Mynnaf, eneit,"heb ef. "Duw a dalo it. A mi a af gyt a thi y edrychRiannon, ac y edrych y kyuoeth." "Iawn a wney," hebynteu. "Mi a debygaf na werendeweist eiryoet arymdidanwreic well no hi. Er amser y bu hitheu yn ydewred, ny bu wreic delediwach no hi, ac etwa ny bydyanuodlawn y phryt."Vynt a gerdassant racdunt. A pha hytbynnacy bydynt ar y ford, wynt a doethant y Dyuet. Gwleddarparedic oed udunt erbyn eu dyuot yn Arberth, aRiannon a Chicua wedy y harlwyaw.Ac yna dechreu kydeisted ac ymdidan o Uanawydana Riannon; ac o'r ymdidan tirioni a wnaeth y uryt a'yuedwl wrthi, a hoffi yn y uedwl na welsei eiryoed wreicdigonach y theket a'y thelediwet no hi."Pryderi," heb ef, "mi a uydaf wrth a dywedeisti.""Pa dywedwydat oed hwnnw?" heb y Riannon."Arglwydes," heb ef Pryderi, "mi a'th roessum yn wreicy Uanawydan uab Llyr." "A minheu a uydaf wrthhynny yn llawen," heb y Riannon. "Llawen yw genhyfinheu," heb y Manawydan, "a Duw a dalo y'r gwr yssydyn rodi i minheu y gedymdeithas mor difleis a hynny".Kyn daruot y wled honno, y kyscwyt genti."Ar ny deryw o'r wled," heb y Pryderi, "treulwchchwi, a minheu a af y hebrwng uy gwrogaeth y Gaswallawnuab Beli hyt yn Lloegyr." "Arglwyd," heb yRiannon, "yg Kent y mae Caswallawn, a thi a ellytreulaw y wled honn a'y arhos a uo nes." "Ninheu a'yarhown," heb ef. A'r wled honno a dreulyssant, adechreu a wnaethant kylchaw Dyuet, a'y hela, a chymryteu digriuwch.Ac wrth rodyaw y wlat ny welsynt eiryoet wlatgyuanhedach no hi, na heldir well, nac amlach y mel na'yphyscawt no hi. Ac yn hynny tyuu kedyrndeithas yrydunt yll pedwar, hyt na mynnei yr un uot heb y gilidna dyd na nos. Ac ymysc hynny, ef a aeth at Caswallawnhyt yn Rytychen, y hebrwng y wrogaeth idaw.A diruawr lywenyd a uu yn y erbyn yno, a diolwchidaw hebrwng y wrogaeth idaw. A guedy ymchwelut,kymryt eu gwledeu ac eu hesmwythder a orugantPryderi a Manawydan.A dechreu gwled a orugant yn Arberth, canys priflys oed, ac o honei y dechreuit pob anryded. A guedyy bwyta kyntaf y nos honno, tra uei y gwassanaethwyryn bwyta, kyuodi allan a orugant, a chyrchu GorssedArberth a wnaethant yll pedwar, ac yniuer gyt ac wynt.Ac ual y bydant yn eisted yuelly, llyma dwrwf, a chanueint y twrwf, llyma gawat o nywl yn dyuot hyt nachanhoed yr un ohonunt wy y gilid. Ac yn ol y nywl,llyma yn goleuhau pob lle. A phan edrychyssant y fordy guelyn y preideu, a'r anreitheu, a'r kyuanhed kyn nohynny, ny welynt neb ryw dim, na thy, nac aniueil, namwc, na than, na dyn, na chyuanhed, eithyr tei y llys ynwac, diffeith, anghyuanhed, heb dyn, heb uil yndunt yndi, W. eu kedyrndeithon e hunwedy eu colli, heb wybotdim y wrthunt, onyt wyll pedwar."Oy a Arglwyd Duw," heb y Manawydan, "maeyniuer y llys, ac yn anniuer ninheu namyn hynn? Awny edrych." Dyuot y'r yneuad a wnaethant; nit oed neb.Kyrchu yr ystauell a'r hundy; ny welynt neb.Ymedgell, nac yg kegin, nit oed namyn diffeithwch.Dechreu a wnaethant yll pedwar treulaw y wled, ahela a wnaethant, a chymryt eu digriuwch; a dechreu awnaeth pob un o honunt rodyaw y wlat a'r kyuoeth yedrych a welynt ay ty ay kyuanhed; a neb ryw dim nywelynt eithyr guydlwdyn. A guedy treulaw eu gwled aceu darmerth o honunt, dechreu a wnaethant ymborth arkic hela, a physcawt, a bydaueu. Ac yuelly blwydyn a'reil a dreulyssant yn digrif gantunt. Ac yn y diwed,dygyaw a wnaethant. "Dioer," heb y Manawydan,"ny bydwn ual hynn. Kyrchwn Loygyr, a cheisswngreft y cafom yn ymborth."Kyrchu Lloygyr a orugant, a dyuot hyt yn Henford,a chymryt arnunt gwneuthur kyfrwyeu. A dechreu awnaeth ef Uanawydan llunyaw corueu, ac eu lliwaw ar ywed y guelsei gan Lassar Llaes Gygnwyt a chalch llassar,a gwneuthur calch lassar racdaw, ual y gwnathoed ygwr arall. Ac wrth hynny y gelwir etwa Calch Llassar,am y wneuthur o Lassar Llaes Gygnwyt. Ac o'r gueithhwnnw, trageffit gan Uanawydan, ny phrynitgan gyfrwyd dros wyneb Henford, na choryf, na chyfrwy,ac yny adnabu pob un o'r kyfrwydyon y uot yn colli o'yhenill, ac ny frynit dim ganthunt, onyt guedy na cheffitgan Uanawydan. Ac yn hynny, ymgynullaw y gyt ohonunt, a duunaw ar y lad ef a'y gedymdeith. Ac ynhynny rybud a gawssont wynteu, a chymryt kynghoram adaw y dref."E rof i a Duw," heb y Pryderi, "ni chynghoraf iadaw y dref, namyn llad y tayogeu racco." "Nac ef,"heb y Manawydan, "bei ymladem ni ac wyntwy, clotdrwc uydei arnam, ac yn carcharu a wneit. Ys guellin," heb ef, "kyrchu tref arall e ymossymdeithaw yndi."Ac yna kyrchu dinas arall a wnaethant yll pedwar."Pa geluydyt," heb y Pryderi, "a gymerwn ni arnam?""Gwnawn taryaneu," heb y Manawydan. "A wdomninheu dim y wrth hynny?" heb y Pryderi. "Ni a'yprouwn," heb ynteu. Dechreu gwneuthur gueith ytaryaneu, eu llunyaw ar weith taryaneu da welsynt, adodi y lliw a dodyssynt ar y kyfrwyeu arnunt.A'r gweith hwnnw a lwydwys racdunt, hyt na phrynittaryan yn yr holl dref, onyt guedy na cheffit ganthuntwy. Kyflym oed y gueith wynteu, a diuessur a w-neynt ac yuelly y buant yny dygywys yw kytdrefwyr racdunt,ac yny duunyssant ar geissaw eu llad. Rybud a doethudunt wynteu; a chlybot bot y gwyr ac y bryt ar eudienydyaw."Pryderi," heb y Manawydan, "y mae y gwyr hynnyn mynnu yn diuetha." "Ny chymerwn ninhei inheu, W. y gan ytayogeu hynny. Awn adanunt a lladwn." "Nac ef,"heb ynteu, "Casswallawn a glywei hynny, a'e wyr, arewin uydem. Kyrchu tref arall a wnawn." Vynt adoethant y dref arall."Pa geluydyt yd awni wrthi?" heb y Manawydan."Yr honn y mynnych, o'r a wdam," heb y Pryderi."Nac ef," heb ynteu, "gwnawn grydyaeth. Ni byd ogalhon gan grydyon nac ymlad a ni nac ymwarauun.""Ny wnn i dim y wrth honno," heb y Pryderi. "Mi a'ygwn," heb y Manawydan, "a mi a dyscaf it wniaw; acnit ymyrrwn ar gyweiraw lledyr, namyn y brynu ynbarawt, a gwneuthur yn gueith ohonaw." Ac yna dechreuprynu y cordwal teccaf a gauas yn y dref, ac amgenledyr no hwnnw ny phrynei ef, eithyr lledyr guadneu.A dechreu a wnaeth ymgedymdeithassu a'r eurych goreuyn y dref, a pheri guaegeu y'r eskidyeu, ac euraw yguaegeu, a synnyaw e hun ar hynny yny gwybu. Aco'r achaws hwnnw, y gelwit ef yn trydedeurgryd.Tra geffit gantaw ef, nac eskit, na hossan, nyphrynit dim gan gryd yn yr holl dref. Sef a wnaeth ycrydyon, adnabot bot eu hennill yn pallu udunt, canysual y llunyei Uanawydan y gueith, y gwniei Pryderi.Dyuot y crydyon, a chymryt kynghor; sef a gausant yneu kynghor, duunaw ar eu llad. "Pryderi," heb y Manawydan,"ymae y guyr yn mynnu an llad." "Pam y kymerwnninheu inheu, W. hynny gan y tayogeu lladron," heb y Pryderi,"namyn eu llad oll?" "Nac ef," heb y Manawydan, "nytymladwn ac wynt, ac ny bydwn yn Lloygyr ballach.Kyrchwn parth a Dyuet, ac awn y hedrych."Byhyt bynnac y buant ar y fford, wynt a doethant yDyuet, ac Arberth a gyrchyssant. A llad tan a wnaethant,a dechreu ymborth, a hela, a threulaw mis yuelly, achynnull eu cwn attunt, a hela, a bot yuelly yno ulwydyn.A boregueith, kyuodi Pryderi a Manawydan y hela;a chyweiraw eu cwn, a mynet odieithyr y llys. Sef awnaeth rei o'e cwn, kerdet o'e blaen, a mynet y berthuechan oed gyr eu llaw. Ac y gyt ac yd aant y'r berth,kilyaw y gyflym, a cheginwrych mawr aruthyr ganthunt,ac ymchwelut at y guyr. "Nessawn," heb y Pryderi,"parth a'r berth, y edrych beth yssyd yndi." Nessaupirth a'r berth. Pan nessaant, llyma uaed coed claerwynnyn kyuodi o'r berth; sef a oruc y cwn, o hyder yguyr, ruthraw idaw. Sef a wnaeth ynteu, adaw y berth, achilyaw dalym y wrth y guyr. Ac yny uei agos y guyridaw, kyuarth a rodei y'r cwn, heb gilyaw yrdhunt: aphan ynghei y guyr, y kilyei eilweith, ac y torrei gyuarth.Ac yn ol y baed y kerdassant, yny welynt gaer uawraruchel, a gueith newyd arnei, yn lle ny welsynt na maen,na gueith eiryoet; a'r baed yn kyrchu yr gaer yn uuan,a'r cwn yn y ol. A guedy mynet y baed a'r cwn y'r gaer,ryuedu a wnaethant welet y gaer yn y lle ny welsynteiryoet weith kyn no hynny, ac o ben yr orssed edrych awnaethant, ac ymwarandaw a'r cwn.Pa hyt bynnac y bydynt yuelly, ny chlywynt un o'rcwn na dim y wrthunt. "Arglwyd," heb y Pryderi, "mia af y'r gaer, y geissaw chwedleu y wrth y cwn." "Dioer,"heb ynteu, "nyt da dy gynghor uynet y'r gaer, [Nywelsam ni y gaer] honn yma eiryoet. Ac o gwneyuygkynghor i nyt ey idi. A'r neb a dodes hut ar y wlat,a beris bot y gaer yma." "Dioer," heb y Pryderi, "nymadeuaf i uyg kwn." Pa gynghor bynnac a gaffei ef y ganUanawydan, y gaer a gyrchwys ef. Pan doeth y'r gaer, nadyn, na mil,na'r baed, na'r cwn, na thy, nac anhed, nywelei yn y gaer. Ef a welei, ual am gymherued llawr ygaer, fynnawn a gueith o uaen marmor yn y chylch. Acar lann y fynnawn, cawg [eur en rwymedic urth bedeircadwyn, a hynny] uchbenn llech o uaen marmor, a'r cadwyneu a chadwyneu, W, R. yn kyrchu yr awyr; a diben ny welei arnunt.Gorawenu a wnaeth ynteu wrth decket yr eur, a dahetgueith y cawc; a dyuot a wnaeth yn yd oed y cawc, acymauael ac ef. Ac y gyt ac yd ymeueil a'r cawc, glynuy dwylaw wrth y cawc, a'y draet wrth y llech yd oed ynseuyll arnei, a dwyn y lyueryd lywenyd, W. y gantaw hyt na alleidywedut un geir. A seuyll a wnaeth yuelly.A'e aros ynteu a wnaeth Manawydan hyt parth adiwed y dyd. A phrynhawn byrr, guedy bot yn diheugantaw ef na chaei chwedleu y wrth Pryderi nac y wrthy cwn, dyuot a oruc parth a'r llys. Pan daw y mywn, sefa wnaeth Riannon, edrych arnaw. "Mae," heb hi, "dygedymdeith di, a'th cwn?" "Llyma," heb ynteu, "uygkyfranc," a'e datcanu oll. "Dioer," heb y Riannon, "ysdrwc a gedymdeith uuosti, ac ys da a gedymdeith a golleisti."A chan y geir hwnnw mynet allan, ac y traws ymanagassei ef uot y gwr a'r gaer, kyrchu a wnaethhitheu.Porth y gaer a welas yn agoret; ny bu argelarnei. Ac y mywn y doeth, ac y gyt ac y doeth, arganuotPryderi yn ymauael a'r cawc, a dyuot attaw. "Och, uyArglwyd," heb hi, "beth a wney di yma?" Ac ymauaela'r cawc y gyt ac ef. Ac y gyt ac yd ymeueil, glynu ydwylaw hitheu wrth y cawc, a'y deutroet wrth y llech,hyt na allei hitheu dywedut un geir. Ac ar hynny, gytac y bu nos, llyma dwryf arnunt, a chawat o nywl, achan hynny difflannu y gaer, ac e ymdeith ac wynteu.Pann welas Kicua, uerch Gwyn Gloew, gwreicPryderi, nat oed yn y llys namyn hi a Manawydan,drygyruerth a wnaeth hyt nat oed well genti y bywno'y marw. Sef a wnaeth Manawydan, edrych ar hynny."Dioer," heb ef, "cam yd wyt arnaw, os rac uy ouyn iy drygyruerthy di. Mi a rodaf Duw y uach it, na weleistigedymdeith gywirach noc y keffy di ui, tra uynho Duwit uot uelly. Y rof a Duw, bei et uwni yn dechreu uyieuengtit, mi a gadwn gywirdeb wrth Pryderi, ac yrottitheu mi a'y cadwn; ac na uit un ouyn arnat," heb ef."E rof a Duw," heb ef, "titheu a gey y gedymdeithas auynych y genhyf i, herwyd uyg gallu i,tra welhoDuw yn bot yn y dihirwch hwnn a'r goual." "Duw adalho it; hynny a debywn i." Ac yna kymryt kymry, W. llywenydac ehouyndra ehouyndra, W, - yna newidiwyd i -der. o'r uorwyn o achaws hynny."Ie, eneit," heb y Manawydan, "nyt kyfle ynitrigyaw yma. Yn cwn a gollyssam, ac ymborth nyallwn. Kyrchwn Loegyr. Hawssaf yw in ymborthyno." "Yn llawen, Arglwyd," heb hi, "a ni a wnawnhynny." Y gyt y kerdyssant parth a Lloygyr."Arglwyd," heb hi, "pa greft a gymery di arnat?Kymer un lanweith." "Ny chymeraf i," heb ef,"namyn crydyaeth, ual y gwneuthum gynt." "Arglwyd,"heb hi, "nyt hoff honno y glanet y wr kygynhilet,kyuurd a thydi." "Wrth honno yd af ui," heb ef.Dechreu y geluydyt a wnaeth, a chyweiraw y weitho'r cordwal teccaf a gauas yn y dref. Ac ual y dechreussantyn lle arall, dechreu gvaegeu y'r eskidyeu owaegeu eureit, yny oed ouer a man gueith holl grydyony dref y wrth yr eidaw ef e hun. A thra geffit y gantaw,nac eskit, na hossan, ni phrynit y gan ereill dim.A blwydyn blwyn, W. yuelly a dreulwys yno, ynyd yny, R. oed ycrydyon yn dala kynuigen a chynghoruyn wrthaw, ac ynydoeth rybudyeu idaw,a menegi uot y crydyon wedyduunaw ar y lad. "Arglwyd," heb y Kicua, "pam ydiodeuir hynn gan y tayogeu?" "Nac ef," heb ynteu,"ni a aem eissoes y Dyuet."Dyuet a gyrchyssant. Sef a oruc Manawydan, pangychwynnwys parth a Dyuet, dwyn beich o wenithgantaw, a chyrohu Arberth, a chyuanhedu yno. Ac nitoed dim digriuach gantaw no gwelet Arberth a'r tirogaethy buassei yn hela, ef a Pryderi, a Riannon gyt acwynt.Dechreu a wnaeth kyneuinaw a hela pyscawt, a llydnotar eu gual yno. Ac yn ol hynny dechreu ryuoryaw,ac yn ol hynny, heu groft, a'r eil a'r trydyd. Ac nachafy guenith yn kyuot yn oreu yn y byt, a'e deir grofd ynllwydaw yn un dwf, hyt na welsei dyn wenith tegach nocef. Treulaw amseroed y ulwydyn a wnaeth. Nachafy kynhaeaf yn dyuot; ac y edrych un o'e rofdeu y doeth.Nachaf honno yn aeduet. "Mi a uynhaf uedi honnauory," heb ef. Dyuot tra y gefyn y nos honno hyt ynArberth.E bore glas dranoeth, dyuot y uynnu medi y grofd.Pan daw, nyt oed namyn y calaf yn llwm, wedy daruottoni pob un yn y doi y yny, W, R. dywyssen o'r keleuyn, a mynete ymdeith a'r tewys yn hollawl, ac adaw y calaf yno ynllwm. Ryuedu hynny yn uawra wnaeth, a dyuot yedrych grofd arall; nachaf honno yn aeduet. "Dioer,"heb ef, "mi a uynhaf medi honn auory." A thrannoethdyuot ar uedwl medi honno. A phan daw, nit oed dimnamyn y calaf llwm. "Oy a Arglwyd Duw," heb ef,"pwy yssyd yn gorfen uyn diua i? A mi a'e gwnn:y neb a dechreuis uyn diua, yssyd yn y orffen, ac adiuawys y wlad gyt a mi."Dyuot y edrych y tryded grofd. Pan doeth, nywelsei dyn wenith degach, a hwnnw yn aeduet. "Meuyly mi," heb ef, "ony wylaf i heno. A duc yr yt arall adaw y dwyn hwnn, a mi a wybydaf beth yw." Achymryt y arueu a wnaeth, a dechreu gwylat y grofd.A menegi a wnaeth y Kicua hynny oll. "Ie," heb hi,"beth yssyd y'th uryt ti?" "Mi a wylaf y grofd heno,"heb ef. E wylat y grofd yd aeth. Ac ual y byd amhanner nos yuelly, nachaf twryf mwyhaf yn y byt; sefa wnaeth ynteu edrych. Llyma eliwlu y byd o lygot;a chyfrif na messur ny ellit ar hynny. Ac ny wydat ynyuyd y llygot yn guan adan y grofd, a phob un yn drigyawar hyt y kyleuyn, ac yn y estwng genti, ac yn torri ydywyssen dywysse, W. Yr ymyl wedi torri. ac yn guan a'r tywys e ymdeith, ac yn adawy calaf yno. Ac ni wydyat ef uot un keleuyn yno ny beilygoden am pob un. Ac a gymerynt eu hynt racdunt artywys tyw, W. gantunt. Ac yna rwng dicter a llit, tarawymplith y llygot a wnaeth. A mwy noc ar y gwydbet, neuyr adar yn yr awyr, ny chytdremei ef ar yr un ohonuntwy; eithyr un a welei yn amdrom, ual y tebygei na alleiun pedestric. Yn ol honno y kerdwys ef, a'y dala awnaeth, a'y dodi a wnaeth yn y uanec, ac a llinin rwymawgeneu y uanec, a'y chadw gantaw, a chyrchu y llys.Dyuot y'r ystauell yn yd oed Kicua, a goleuhau ytan, ac wrth y llinyn dodi y uanec ar y wanas a oruc."Beth yssyd yna, Arglwyd?" heb y Kicua. "Lleidyr,"heb ynteu, "a geueis yn lledratta arnaf." "Pa rywleidyr, Arglwyd, a allut ti y dodi y'th uanec?" heb hi."Llyma oll," heb ynteu, a menegi ual yr lygryssit ac ydiuwynyssit y grofdeu idaw, ac ual y doethant y llygotidaw y'r grofd diwethaf yn y wyd. "Ac un ohonuntoed amdrom, ac a deleis, ac yssyd yn y uanec, ac a grogafinheu auory. Ac ym kyffes y Duw, bei as caffwn oll, mia'y crogwn." "Arglwyd," heb hi, "diryued oed hynny.Ac eisswys anwymp yw guelet gwr kyuurd, kymoned,a thidi, yn crogi y ryw bryf hwnnw. A phei gwnelut iawn,nyt ymyrrut yn y pryf, namyn y ellwng e ymdeith.""Meuyl ymi," heb ef, "bei as caffwnn i caffwn ni, W. wy oll, onyscrogwn:ac a geueis, mi a'e crogaf." "Ie, Arglwyd,"heb hi, "nit oes achaws y mi y uot yn borth y'r pryfhwnnw, namyn goglyt ansyberwyt y ti. A gwna ditheudy ewyllus, Arglwyd." "Bei gwypwn inheu defnyd yny byt y dylyut titheu bot yn borth idaw ef, mi a uydwnwrth dy gynghor am danaw; a chanys gwnn, Arglwydes,medwl yw genhyf y diuetha." "A gwna ditheu ynllawen," heb hi.Ac yna y kyrchwys ef Orssed Arberth, a'r llygodengantaw, a sengi dwy forch yn y lle uchaf ar yr orssed.Ac ual y byd yuelly, llyma y guelei yscolheic yn dyuotattaw, a hen dillat hydreul, tlawt amdanaw. Ac neutoed seith mlyned kyn no hynny, yr pan welsei ef na dyn,na mil, eithyr y pedwardyn y buassynt y gyt, yny gollesy deu. "Arglwyd," heb yr yscolheic, "dyd da it.""Duw a rodo da it, a grayssaw wrthyt," heb ef. "Pandoy di, yr yscolheic?" heb ef. "Pan doaf, Arglwyd, oLoygyr o ganu. A phaham y gouynhy di, Arglwyd?"heb ef. "Na weleis," heb ef, "neut seith mlyned, undyn yma, onyt pedwar dyn diholedic, a thitheu yr awrhonn." "Ie, Arglwyd, mynet," heb ef, "drwy y wlathonn yd wyf inheu yr awr honn, parth a'm gwlat uy hun.A pha ryw weith yd wyte yndaw, Arglwyd?" "Crogilleidyr a geueis yn lledratta arnaf," heb ef. "Ba rywleidyr, Arglwyd?"heb ef. "Pryf a welaf i'th law diual llygoden. A drwc y gueda y wr kyuurd a thidiymodi pryf kyfryw a hwnnw. Gellwg e ymdeith ef.""Na ellynghaf, y rof a Duw," heb ynteu. "Yn lledrattay keueis ef, a chyfreith lleidyr a wnaf inheu ac ef, ygrogi." "Arglwyd," heb ynteu, "rac guelet gwr kyuurda thidi yn y gueith hwnnw, punt a geueis i o gardotta,mi a'e rodaf it, a gellwng y pryf hwnnw e ymdeith.""Nac ellynghaf, y rof a Duw, nys guerthaf." "Gwna di,Arglwyd," heb ef. "Ony bei hagyr guelet gwr kyuurd athidi yn teimlaw y ryw bryf a hwnnw, ny'm torei."Ac e ymdeith yd aeth yr yscolheic.Val y byd ynteu yn dodi y dulath yn y fyrch, nachafoffeirat yn dyuot ataw, ar uarch yn gyweir. "Arglwyd,dyd da it," heb ef. "Duw a ro da it," heb y Manawydan,"a'th uendith." "Bendith Duw it. A pha ryw weith,Arglwyd, yd wyd yn y wneuthur?" "Crogi lleidyr ageueis yn lledratta arnaf," heb ef. "Pa ryw leidyr,Arglwyd?" heb ef. "Pryf," heb ynteu, "ar ansawdllygoden, a lledratta a wnaeth arnaf, a dihenyd lleidyr awnaf inheu arnaw ef." "Arglwyd, rac dy welet ynymodi y pryf hwnnw, mi a'y prynaf. Ellwng ef." "YDuw y dygaf uyghyffes, na'y werthu, na'y ollwng nasgwnaf i." "Guir yw, Arglwyd, nyt guerth arnaw efdim.Rac dy welet ti yn ymhalogi wrth y pryfhwnnw, mi a rodaf it deir punt, a gollwng ef e ymdeith,""Na uynhaf, y rof a Duw," heb ynteu, "un guerth, namynyr hwnn a dyly, y grogi." "En llawen, Arglwyd, gwnady uympwy." E ymdeith yd aeth yr offeirat. Sef awnaeth ynteu, maglu y llinin am uynwgyl y llygoden.Ac ual yd oed yn y dyrchauael, llyma rwtter escob awelei a'y swmereu a'y yniuer; a'r escop e hun yn kyrchuparth ac attaw. Sef a wnaeth ynteu, gohir ar y weith."Arglwyd escop," heb ef, "dy uendith." "Duw a rodoy uendith it," heb ef. "Pa ryw weith yd wyt ty yndaw?""Crogi lleidyr a geueis yn lledratta arnaf," heb ef."Ponyt llygoden," heb ynteu, "a welaf i y'th law di?""Ie," heb ynteu, "a lleidyr uu hi arnaf i." "Ie," hebynteu, "can doethwyf i ar diuetha y pryf hwnnw, mi a'eprynaf y genhyt. Mi a rodaf seith punt it yrdaw, a racguelet gwr kyuurd a thi yn diuetha pryf mor dielwa hwnnw, gollwng ef, a'r da a geffy ditheu." "Naellynghaf, y rof a Duw," heb ynteu. "Kanys gollyngyyr hynny, mi a rodaf it pedeirpunt ar ugeint o aryantparawt, a gellwng ef." "Na ellynghaf, dygaf y Duwuyghyffes, yr y gymeint arall," heb ef. "Canys collyghyyr hynny," heb ef, "mi a rodaf it a wely o uarch yn ymaes hwnn, a seith swmer yssyd yma, ar y seithmeirch y maent arnunt." "Na uynhaf, y rof a Duw,"heb ynteu. "Cany mynny hynny, gwna y guerth.""Gwnaf," heb ynteu, "rydhau Riannon a Phryderi." "Tia gehy hynny." "Na uynhaf, y rof a Duw." "Beth auynhy ditheu?" "Guaret yr hut a'r lledrith y ar seithcantref Dyuet." "Ti a geffy hynny heuyt, a gellwng yllygoden." "Na ellyngaf, y rof a Duw," heb ef. "Gwybota uynhaf pwy yw y llygoden." "Wy gwreic i yw hi, aphy ny bei hynny nys dillyngwn." "Pa gyffuryf y doethhi attaf i?" "Y herwa," heb ynteu. "Miui yw Llwytuab Kil Coet, a mi a dodeis yr hut ar seith cantref Dyuet,ac y dial Guawl uab Clut, o gedymdeithas ac ef y dodeisi yr hut; ac ar Pryderi y dieleis i guare broch yghot aGuawl uab Clut, pan y gwnaeth Pwyll Penn Annwn;a hynny yn Llys Eueyd Hen y gwnaeth o aghynghor.A guedy clybot dy uot yn kyuanhedu y wlat, y doethuyn teulu attaf inheu, ac y erchi eu rithyaw yn llygoty diua dy yd, ac y doethant y nos gyntaf uyn teulu ehunein. A'r eil nos y doethant heuyt, ac y diuayssant ydwy grofd. A'r tryded nos y doeth uy gwreic a gwragedy llys attaf, y erchi im eu rithaw, ac yritheis inheu.A beichawc oed hi. A phy na bei ueichawc hi, nisgordiwedut ti. A chanys bu, a'y dala hi, mi a rodafPryderi a Riannon it, ac a waredaf yr hut a'r lletrith y arDyuet. Minheu a uenegeis yti pwy yw hi, a gellwng hi.""Na ellynghaf, y rof a Duw," heb ef. "Beth a uynnyditheu?" heb ef. "Llyna," heb ynteu, "a uynhaf, nabo hut uyth ar seith cantref Dyuet, ac na dotter." "Tia geffy hynny," heb ef, "a gellwng hi." "Na ellynghaf,y rof a Duw," heb ef. "Beth a uynny ditheu?" heb ef."Llyna," heb ef, "a uynhaf, na bo ymdiala ar Pryderi aRiannon, nac arnaf inheu, uyth am hynn." "Hynny oll ageffy. A dioer, da y medreist," heb ef. "Bei na metruthynny," heb ef, "ef a doy am dy benn cwbyl o'r gouut.""Ie," heb ynteu, "rac hynny y nodeis inheu." "A rythaweithon wy gwreic im." "Na rydhaaf, y rof a Duw,yny welwyf Pryderi a Riannon yn ryd gyt a mi." "Wely diyma wynteu yn dyuot," heb ef.Ar hynny, llyma Pryderi a Riannon. Kyuodi a orucynteu yn eu herbyn, a'y graessawu, ac eisted y gyt. "Awrda, rytha uy ngwreic im weithon, ac neu ry geueistgwbyl o'r a nodeist." "Ellynghaf yn llawen," heb ef.Ac yna y gollwng hi, ac y trewis ynteu hi a hudlath,ac y datrithwys hi yn wreigyang deccaf geccaf, W. a welsei neb."Edrych i'thgylch ar y wlat," heb ef, "a thi awely yr holl anhedeu, a'r kyuanhed, ual y buant oreu."Ac yna kyuodi a oruc ynteu ac edrych. A phan edrych,ef a welei yr holl wlat yn gyuanhed, ac yn gyweir o'y hollalauoed a'y hanedeu."Pa ryw wassanaeth y bu Pryderi a Riannonyndaw?" heb ef. "Pryderi a uydei ac yrd porth uyllys i am y uynwgyl, a Riannon a uydei a mynweireu yressynn, wedy bydyn yn kywein gueir, am y mynwgylhitheu. Ac yuelly y bu eu carchar."Ac o achaws y carchar hwnnw, y gelwit y kyuarwydythwnnw, Mabinogi Mynweir a Mynord. Ac yuellyy teruyna y geing honn yma o'r Mabinogy.

MATH uab Mathonwy oed arglwyd ar Wyned, aPryderi uab Pwyll oed arglwyd ar un cantrefar ugeint yn y Deheu. Sef oed y rei hynny,seith cantref Dyuet, a seith Morgannhwc, a phedwarKyredigyawn, a thri Ystrat Tywi. Ac yn yr oes honnoMath uab Mathonwy ny bydei uyw, namyn tra uei ydeudroet ymlyc croth morwyn, onyt kynwryf ryuel a'yllesteirei. Sef oed yn uorwyn gyt ac ef, Goewin uerchPebin o Dol Pebin yn Aruon. A honno teccaf morwynoed yn y hoes o'r a wydit yno. Ac ynteu yg Kaer Dathylyn Aruon yd oed y wasta-trwyd. Ac ny allei gylchu ywlat, namyn Giluathwy uab Don, [a Gwydyon] uab Don,y nyeint Ac Eueyd uab Don y nyeint, R, o a euyd uab Don o nyeint, W ueibon y chwaer, a'r teulu gyt ac wy [a aei] ygylchu y wlat drostaw.A'r uorwyn oed gyt a Math yn wastat; ac ynteuGiluaethwy uab Don a dodes y uryt ar y uorwyn, a'ycharu hyt na wydat beth a wnay ymdanei. Ac nachaf yliw a'y wed a'y ansawd yn atueilaw o'y charyat, hytnat oed hawd y adnabot.Sef a wnaeth Guydyon y urawd, synnyeit dydgweitharnaw yn graf. "A was," heb ef, "pa derw ytti?" "Paham?" heb ynteu. "Beth a wely di arnaf i?" "Gwelafarnat," heb ef, "colli dy bryt a'th liw, a pha deryw yti?""Arglwyd urawt," heb ef, "yr hynn a deryw ymi nyfrwytha ymi y adef y neb." "Beth yw hynny, eneit?"heb ef. "Ti a wdost," heb ynteu, "kynedyf Math uabMathonwy; ba hustyng bynnac, yr y uychanet, o'r a uoy rwng dynnyon, o ry kyuarfo y guynt ac ef, ef a'yguybyd." "Ie," heb y Guydyon, "taw di bellach. Mi awnn dy uedwl di; caru Goewin yd wyt ti." Sef a wnaethynteu yna, pan wybu ef adnabot o'y urawt y uedwl,dodi ucheneit dromhaf yn y byt. "Taw, eneit, a'thucheneidaw," heb ef, "nyt o hynny y goruydir. Minheua baraf," heb ef, "cany ellir heb hynny, dygyuoriGwyneda Phowys a Deheubarth y geissaw yuorwyn; a byd lawen di, a mi a'y paraf yt."Ac ar hynny at Uath uab Mathonwy yd aethantwy. "Arglwyd," heb y Guydyon, "mi a gigleu dyuot y'rDeheu y ryw bryuet ni doeth y'r ynys honn eiroet.""Pwy eu henw wy?" heb ef. "Hobeu, Arglwyd," "Paryw aniueileit yw y rei hynny?" "Aniueileit bychein,guell eu kic no chic eidon. Bychein ynt wynteu; ac ymaent yn symudaw enweu. Moch y gelwir weithon.""Pwy biewynt wy?" "Pryderi uab Pwyll, yd anuonetidaw o Annwn y gan Arawn Urenhin Annwn." (Ac etwayd ys yn cadw o'r enw hwnnw hanner hwch, hannerhob)."Ie," heb ynteu, "ba furuf y keffir wy y gantaw ef?""Mi a af ar uyn deudecuet, yn rith beird, Arglwyd, yerchi y moch." "Ef a ry eill ych necau," heb ynteu."Nit drwc uyn trawscwyd i, Arglwyd," heb ef. "Ny doafi heb y moch." "En llawen," heb ynteu, "kerda ragot."Ef a aeth, a Giluathwy, a deguyr gyt ac wynt, hytyg Keredigyawn ygheredigyawn, W. , yn y lle a elwir Rudlan Teiui yrawrhon; yd oed llys yno y Pryderi; ac yn rith beird ydoethant ymywn. Llawen uuant wrthunt. Ar neillawPryderi y gossodet Guydyon y nos honno. "Ie," heb yPryderi, "da ywgenhym ni cahel kyuarwydyt ganrei o'r gwreinc racco." "Moes yw genhym ni, Arglwyd,"heb y Guydyon, "y nos gyntaf y delher at wr mawr,dywedut o'r penkerd. Mi a dywedaf gyuarwydyd ynllawen."Ynteu Wydyon goreu kyuarwyd yn y byt oed. A'rnos honno, didanu y llys a wnaeth ar ymdidaneu digrif achyuarwydyt, yny oed hoff gan paub o'r llys, ac yndidan gan Pryderi ymdidan ac ef.Ac ar diwed hynny, "Arglwyd," heb ef, "ae guell ygwna neb uy neges i wrthyt ti no mi uu hun?" "Nawell," heb ynteu. "Tauawt lawn da yw y teu di.""Llyna uy neges inheu, Arglwyd, ymadolwyn a thidi amyr aniueileit a anuonet it o Annwuyn." "Ie," heb ynteu,"hawssaf yn y byt oed hynny by na bei ammot y rof a'mgwlat amdanunt; sef yw hynny, nat elont y genhyf ynyhilyont eu deu kymeint yn y wlat." "Arglwyd," hebynteu, "minheu a allaf dy rydhau ditheu o'r geireuhynny. Sef ual y gallaf, na dyro im y moch heno, ac [na]nacaha ui ohonunt. Auory minheu a dangossaf gyfnewitamdanunt wy."A'r nos honno yd aethont ef a'y gedymdeithon y'rlletty ar y kynghor. "A wyr," heb ef, "ny chawni ymoch oc eu herchi.""Ie," heb wynte, "pa drawscwydy keir wynteu?" "Mi a baraf eu cael," heb yGuydyon. Ac yna yd aeth ef yn y geluydodeu, ac ydechreuawt dangos y hut, ac yd hudwys deudec emys, adeudec milgi bronwyn du pob un o honunt, a deudectorch, a deudec kynillyuan arnunt, a neb o'r a'[e] guelei,ni wydat na bydynt eur; a deudec kyfrwy ar y meirch,ac am pob lle y dylyei hayarn uot arnunt, y bydeigwbyl o eur; a'r frwyneu yn un weith a hynny.A'r meirch ac a'r cwn y doeth ef at Prydery. "Dydda it, Arglwyd," heb ef. "Duw a ro da it," heb ef, "agraessaw wrthyt." "Arglwyd," heb ef, "llyma rydit ytiam y geir a dywedeist neithwyr am y moch, nas rodutac nas guerthut. Titheu a elly gyfnewit yr a uo guell.Minheu a rodaf y deudeg meirch hynn ual y maent yngyueir, ac eu kyfrwyeu, ac eu frwyneu, a'r deudec milgiac eu torcheu ac eu kynllyuaneu, ual y guely, a'r deudectaryan eureit a wely di racco." (Y rei hynny a rithasseief o'r madalch). "Ie," heb ynteu, "ni a gymerwngynghor." Sef a gaussant yn y kynghor, rodi y moch eWydyon, a chymryt y meirch a'r cwn a'r taryaneu ygantaw ynteu.Ac yna y kymeryssant wy ganheat, ac y dechreussantgerdet a'r moch. "A geimeit," heb y Guydyon,"reit yw in gerdet yn bryssur. Ny phara yr hutnamyn o'r pryt pwy gilyd." A'r nos honno y kerdyssanthyt ygwarthaf Keredigyawn, y lle a elwir etwa o achaushynny Mochtref. A thrannoeth y kymeryssant eu hynt;dros Elenit y doethant. A'r nos honno y buant y rwngKeri ac Arwystli, yn y dref a elwir heuyt o achaus hynnyMochtref. Ac odyna y kerdyssant racdunt, a'r nos honnoyd aethant hyt yg kymwt ym Powys, a elwir o'r ystyrhwnnw heuyt Mochnant, ac yno y buant y nos honno.Ac odynha y kerdyssant hyt yg cantref Ros, ac yno ybuant y nos honno y mywn y dref a elwir etwa Mochtref."Ha wyr," heb y Gwydyon, "ni a gyrchwn kedernitGwynet a'r aniueileit hynn. Yd ys yn lluydaw yn anol." Sef y kyrchyssant y dref uchaf o Arllechwoed, acyno gwneuthur creu y'r moch, ac o'r achaws hwnnw ydodet Creuwryon ar y dref. Ac yna guedy gwneuthurcreu y'r moch y kyrchyssant ar Uath uab Mathonwy,hyt yg Kaer Tathyl.A phan doethant yno, yd oedit yn dygyuori y wlat."Pa chwedleu yssyd yma?" heb y Gwydyon. "Dygyuor,"heb wy, "y mae Pryderi yn ych ol chwi un cantref arugeint. Ryued uu hwyret y kerdyssawchi." "Mae yr aniueileityd aethawch yn eu hwysc?" heb y Math. "Maentguedy gwneuthur creu udunt yn y cantref arallissot," heb y Guydyon. Ar hynny, llyma y clywynt yrutkyrn a'r dygyuor yn y wlat. Ar hynny guiscaw awnaethant wynteu, a cherdet yny uydant ym Pennard ynAruon.A'r nos honno yd ymhwelwys Gwydyon uab Don aChiluathwy y urawt, kyt yg Kaer Dathyl. Ac yguely Y guelei uath W. Math uab Mathonwy dodi Giluathwy a Goewyn uerchPebin y gyscu y gyt, a chymell y morynyon allan ynamharchus, a chyscu genti o'y hanuod y nos honno.Pan welsant y dyd drannoeth, kyrchu a wnaethantparth a'r lle yd oed Math uab Mathonwy a'y lu. Pandoethant, yd oed y guyr hynny yn mynet y gymrytkynghor ba tu yd arhoynt Pryderi a guyr y Deheu. Acar y kynghor y doethant wynteu. Sef a gaussant yn eukynghor, aros yg kedernit Gwyned yn Aruon. Acyghymherued y dwy uaynawr yd arhoed, MaynawrBennard a Maynawr Coet Alun.A Phryderi a'y kyrchwys yno wynt; ac yno y bu ygyfranc, ac y llas lladua uawr o pop parth, ac y bu reity wyr y Deheu enkil. Sef lle yd enkilyssant, hyt y Ue aelwir etwa Nant Call; a hyt yno yd ymlidywyd, Ac ynay bu yr ayrua diuessur diueuessur, W. y meint. Acyna y kilyssanthyt y lle a elwir Dol Penmaen. Ac yna clymu awnaethant, a cheissaw ymdangneuedu, a gwystlaw awnaeth Pryderi ar y tangneued. Sef a wystlwys, GwrgiGuastra, ar y pedwyryd ar ugeint o ueibyon guyrda.A guedy hynny, kerdet o honunt yn eu tangneuedhyt y Traeth Mawr; ac ual y gyt ac y doethant hyt yUelen Ryd y pedyt ny ellit eu reoli o ymsaethu, gyrrukennadeu o Pryderi y erchi guahard y deulu, ac erchigadu y ryngtaw ef a Guydyon uab Don, canys ef abaryssei hynny. At Math uab Mathonwy y doeth ygenhat. "Ie," heb y Math, "e rof a Duw, os dagan Wydyon uab Don, mi a'e gadaf yn llawen. Ni chymellafinheu ar neb uynet e ymlad, dros wneuthur ohanamninheu an gallu." "Dioer," heb y kennadeu, "teg,med Pryderi, oed y'r gwr a wnaeth hynn idaw ef o gam,dodi y gorf yn erbyn y eidaw ynteu, a gadu y deu lu ynsegur." "Dygaf y Duw uyg kyffes," [heb y Guydyon],"nat archaf i y wyr Gwyned ymlad drossof i, a minheuuy hun yn cael ymlad a Phryderi. Mi a dodaf uyg korfyn erbyn y eidaw yn llawen."A hynny a anuonet at Pryderi. "Ie," heb yPryderi, "nit archaf inheu y neb gouyn uy iawn namynmy hun." E gwyr hynny a neilltuwyt, ac a dechreuwytgwiscaw amdanunt, acymlad a wnaethant. Ac onerth grym ac angerd, a hut a lledrith, Guydyon a oruu,a Phryderi a las, ac y Maen Tyuyawc, uch y Uelen Rydy cladwyt, ac yno y may y ued.Gwyr y Deheu a gerdassant ac argan truan ganthuntparth ac eu gwlat, ac nit oed ryued; eu harglwyd agollyssynt. a llawer oc eu goreuguyr, ac eu meirch, aceu haruen can mwyaf.Gwyr Gwyned a ymchweles dracheuyn yn llawenorawenus. "Arglwyd," heb y Guydyon wrth Uath,"ponyt oed iawn ynni ollwng eu dylyedauc y wyr yDeheu, a wystlyssant in ar tangneued? Ac ny dylywny garcharu." "Rydhaer ynteu," heb y Math. A'r guashwnnw, a'r gwystlon oed gyt ac ef, a ellyngwyt yn olguyr y Deheu.Enteu Math a gyrchwys Caer Tathyl. Giluaethwyuab Don a'r teulu a uuassynt gyt ac ef, a gyrchyssant ygylchaw Gwyned mal y gnotayssynt, a heb gyrchu y llys.Enteu Uath a gyrchwys e ystauell, ac a beris kyweirawlle idaw y benelinyaw, ual y caei dodi y draet ym plyccroth y uorwyn. "Arglwyd," heb y Goewyn, "keisuorwyn a uo is dy draet weithon. Gwreic wyf i." "Paystyr yw hynny?" "Kyrch, Arglwyd, a doeth am uympenn, a hynny yn diargel, ac ny buum distaw inheu. Nybu yn y llys nys guypei. Sef a doeth, dy nyeint ueibondy chwaer,Arglwyd, Gwydyon uab Don a Giluaethwyuab Don. A threis arnaf a orugant a chywilydy titheu, a chyscu a wnaethpwyt genhyf, a hynny i'thystauell ac i'th wely." "Ie," heb ynteu, "yr hyn a allafi, [mi a'e gwnaf]. Mi a baraf iawn y ti yn gyntaf, acyn ol uy iawn y bydaf inheu. A thitheu," heb ef, "mia'th gymeraf yn wreic im, ac a rodaf uedyant uygkyuoeth i'th law ditheu."Ac yn hynny ny doethant wy yng kyuyl y llys,namyn trigyaw y gylchaw y wlat a wnaethant yny aethguahard udunt ar y bwyt a'y llyn. Yn gyntaf ny doethantwy yn y gyuyl ef. Yna y doethant wynteu attaw ef."Arglwyd," heb wynt, "dyd da it." "Ie," heb ynteu,"ay y wneuthur iawn ymi y doethauch chwi?""Arglwyd, i'th ewyllus yd ydym." "Bei uy ewyllwysny chollwn o wyr ac araeu a golleis. Vyg kywilyd nyellwch chwi y dalu y mi, heb angheu Pryderi. A chandoethauch chwitheu y'm ewyllus inheu, mi a dechreuafboen arnawch."Ac yna y kymerth e hutlath, ac y trewis Giluathwyyny uyd daran ewic; ac achub y llall a wnaeth yngyflym, kyt mynhei dianc nys gallei, a'y taraw a'r unhutlath yny uyd yn garw. "Canys ywch yn rwymedigaeth,mi a wnaf ywch gerdet y gyt, a'ch bot yngymaredic, ac ynun anyan a'r gwyduilot yd ywch yneu rith, ac yn yr amser y bo etiued udunt wy, y uotywchwitheu. A blwydyn y hediw, dowch yma ataf i."Ym penn y ulwydyn o'r un dyd, llyma y clyweiodorun adan paret yr ystauell, a chyuarthua cwn y llysam penn y godorun. "Edrych," heb ynteu, "beth yssydallan." "Arglwyd," heb un, "mi a edrycheis. Mae ynacarw, ac ewic, ac elein gyt ac wynt." Ac ar hynny,kyuodi a oruc ynteu a dyuot allan. A phan doeth, sef yguelei y trillydyn; sef trillydyn oedynt, eodynt, W. carw, ac ewic,ac elein cryf. Sef a wnaeth, dyrchauael e hutlath. "Yrhwnn a uu o honawch yn ewic yrllyned, bit uaed coedyleni. A'r hwnn a uu garw o honawch yrllyned, bitgarnen eleni." Ac ar hynny, eu taraw a'r hutlath."Y mab hagen a gymeraf i, ac a baraf y ueithryna'y uedydyaw" Sef enw a dodet arnaw, Hydwn."Ewch chwitheu, a bydwch y lleill yn uaed coed, a'rllall yn garnen coet. A'r anyan a uo y'r moch coet, bity chwitheu. A blwydyn y hediw bydwch yma ydan yparet, ac ych etiued y gyt a chwi."Ym penn y ulwydyn, llyma y clywyn kyuarthua cwndan paret yr ystauell, a dygyuor y llys y am hynny ameu penn. Ar hynny, kyuodi a oruc [ynteu] a mynet allan.A phan dawallan, trillydyn a welei. Sef kyfrywlydnot a welei, baed coed, a charnen coet, a chrynllwdynda y gyt ac wy. A breisc oed yn yr oet oed arnaw."Ie," heb ef, "hwnn a gymeraf i attaf, ac a baraf yuedydyaw," - a'y daraw a'r hutlath, yny uyd yn uabbraswineu telediw. Sef enw a dodet ar hwnnw,Hychdwn. "A chwitheu, yr un a uu baed coet ohonawch yrllyned, bit bleidast yleni, a'r hwn a uugarnen yrllyned, bit uleid yleni." Ac ar hynny eu tarawa'r hutlath, yny uydant bleid a bleidast. "Ac anyan yraniueileit yd ywch yn eu rith, bit y chwitheu. A bydwchyma blwydyn y'r dyd hediw ydan y paret hwnn."Yr un dyd ym penn y ulwydyn, llyma y clyweidygyuor a chyuarthua dan paret yr ystauell. Ynteu agyuodes allan, a phan daw, llyma y guelei bleid, a bleidast,a chrubothon cryf y gyt ac wynt. "Hwnn agymeraf i," heb ef, "ac a baraf y uedydyaw, ac y maey enw yn parawt. Sef yw hwnnw, Bleidwn. Y tri meibyssyd y chwi, a'r tri hynny ynt: --Tri meib Giluaethwy enwir,Tri chenryssedat kywir,Bleidwn, Hydwn, Hychdwn Hir."Ac ar hynny, yn y taraw wynteu yll deu a'r hutlath ynyuydant yn eu cnawt eu hun. "A wyr," heb ef, "ogwnaethauch gam ymi, digawn y buawch ym poen, achywilyd mawr a gawssawch, botplant o bob un ohonawch o'y gilid. Perwch enneint y'r gwyr, a golchieu penneu, ac eu kyweiraw." A hynny a berit udunt.A guedy ymgueiraw ohonunt, ohonut, W. attaw ef y kyrchyssant."A wyr," heb ef, "tangneued a gawsawch, acherennyd a geffwch. A rodwch im kynghor pauorwyn a geisswyf." "Arglwyd," heb y Guydyon uabDon, "hawd yw dy gynghori. Aranrot uerch Don, dynith uerch dy chwaer."Honno a gyrchwyt attaw. Y uorwyn a doethymywn. "A uorwyn," heb ef, "a wyt uorwyn di?""Ny wnn i m, W. amgen no'm bot." Yna y kymerth ynteu yrhutlath a'y chamu. "Camha di dros honn," heb ef, "acot wyt uorwyn, mi a ednebydaf." Yna y camawd hitheudros yr hutlath, ac ar y cam hwnnw, adaw mab brasuelynmawr a oruc. Sef a wnaeth y mab, dodi diaspatuchel. Yn ol diaspat y mab, kyrchu y drws a oruc hi,ac ar hynny adaw y ryw bethan ohonei; a chyn cael oneb guelet yr eil olwc arnaw, Guydyon a'y kymerth, aca droes llen o bali yn y gylch, ac a'e cudyawd. Sef ycudyawd, y mywn llaw gist is traed y wely."Ie," heb [Math uab] mab, W. Mathonwy, "mi a barafuedydyaw hwn," wrth y mab brasuelyn. "Sef enw abaraf, Dylan." Bedydyaw a wnaethpwyt y mab, ac ygyt ac y bedydywyt, y mor a gyrchwys.Ac yn y lle,y gyt ac y doeth y'r mor, annyan y mor a gauas, a chystaly nouyei a'r pysc goreu yn y mor, ac o achaws hynny ygelwit Dylan Eil Ton. Ny thorres tonn adanaw eiryoet.A'r ergyt y doeth y angheu ohonaw, a uyrywys Gouannony ewythyr. A hwnnw a uu trydyd anuat ergyt.Val yd oed Wydyon diwarnawt yn y wely, ac yndeffroi, ef a glywei diaspat yn y gist is y draet. Kynybei uchel hi, kyuuch oed ac y kigleu ef. Sef a orucynteu, kyuodi yn gyflym, ac agori y gist. Ac ual y hegyr,ef a welei uab bychan yn rwyuaw y ureicheu o blyc yllen, ac yn y guascaru. Ac ef a gymerth y mab y rwngy dwylaw ac a gyrchwys y dref ac ef, lle y gwydat botgwreic a bronneu genti. Ac ymobryn a wnaeth a'rwreic ueithryn y mab. Y mab a uagwyt y ulwydynhonno. Ac yn oet y ulwydyn hof oed gantunt y ureisketbei dwy ulwyd. A'r eil ulwydyn mab mawr oed, ac yngallu e hun kyrchu y llys. Ynteu e hun Wydyon, wedyy dyuot y'r llys a synnywys arnaw. A'r mab a ymgeneuinawdac ef, ac a'y carawd yn uwy noc un dyn.Yna y magwyt y mab yn y llys yny uu pedeirblwyd. Ahof oed y uab wythmlwyd uot yn gynureisket aneglur. ac ef.A diwyrnawt ef a gerdawd yn ol Gwydyon y orymdeithallan. Sef a wnaeth, kyrchu Caer Aranrot a'r mab y gytac ef. Gwedy y dyuot y'r llys, kyuodi a oruc Aranrot yny erbyn y raessawu, ac y gyuarch guell idaw. "Duw aro da it," heb ef. "Pa uab yssyd i'th ol di?" heb hi."Y mab hwnn, mab y ti yw," heb ef. "Oy a wr, ba doiarnat ti, uyg kywilydaw i, a dilyt uyg kywilyd, a'y gadwyn gyhyt a hynn?" "Ony byd arnat ti gywilyd uwy nomeithryn o honaf i uab kystal a hwnn, ys bychan a bethuyd dy gywilyd di." "Pwy enw dy uab dy?" heb hi."Dioer," heb ef, "nit oes arnaw un enw etwa." "Ie,"heb hi, "mi a dynghaf dyghet idaw, na chaffo enw ynycaffo y genhyf i." "Dygaf y Duw uyg kyffes," heb ef,"direit wreic wyt, a'r mab a geiff enw, kyt boet drwcgenhyt ti. A thitheu," heb ef, "yr hwnn yd wyt ti, acauar arnat am na'th elwir y uorwyn, ni'th elwir bellachbyth yn uorwyn."Ac ar hynny, kerdet e ymdeith drwy y lit a wnaeth,a chyrchu Caer Tathyl, ac yno y bu y nos honno. Athrannoeth kyuodi a oruc, a chymryt y uab gyt ac ef, amynet y orymdeith gan lann y weilgi rwng hynny acAber Menei. Ac yn y lle y guelas delysc a morwyal,hudaw llong a wnaeth. Ac o'r guimon a'rdelyschudaw cordwal a wnaeth, a hynny llawer, ac eu brithawa oruc hyt na welsei neb lledyr degach noc ef. Ac arhynny, kyweiraw hwyl ar y llong a wnaeth, a dyuot ydrws porth Caer Aranrot, ef a'r mab yn y llong. Ac ynadechreu llunyaw esgidyeu, ac eu gwniaw. Ac yna yharganuot o'r gaer.Pan wybu ynteu y arganuot o'r gaer, dwyn dwy, W. euheilyw e hun a oruc, a dodi eilyw arall arnunt, ual natadnepit. "Pa dynyon yssyd yn y llong?" heb yr Aranrot."Crydyon," heb wy. "Ewch y edrych pa rywledyr yssyd ganthunt, a pha ryw weith a wnant." Yna ydoethpwyt, a phan doethpwyt, yd oed ef yn brithawcordwal, a hynny yn eureit. Yna y doeth y kennadeu, amenegi idi hi hynny. "Ie," heb hitheu, "dygwchuessur uyn troet, ac erchwch y'r cryd wneuthur esgidyeuim." Ynteu a lunywys yr esgidyeu, ac nit wrth y messur,namyn yn uwy. Dyuot a'r esgidyeu idi. Nachaf yresgidyeu yn ormod. "Ryuawr yw y rei hynn," heb hi."Ef a geiff werth y rei hynn, a gwnaet heuyt rei a uollei noc wynt." Sef a wnaeth ef, gwneuthur rei ereill ynllei lawer no'y throet, a'y hanuon idi. "Dywedwchidaw, nit a ymi un o'r esgidyeu hynn," heb hi. Ef adywetpwyt idaw. "Ie," heb ef, "ny lunyaf esgidyeuidi yny welhwyf y throet." A hynny a dywetpwyt idi."Ie," heb hi,"mi a af hyt attaw."Ac yna y doeth hi hyt y llong. A phan doeth, ydoed ef yn llunyaw, a'r mab yn gwniaw. "Ie, Arglwydes,"heb ef, "dyd da it." "Duw a ro da it," heb hi. "Eresyw genhyf na uedrut kymedroli [ar wneuthur] ar wneuthur, R. esgidyeuwrth uessur." "Na uedreis," heb ynteu. "Mi a'ymedraf weithon."Ac ar hynny, llyma y dryw yn seuyll ar wwrd yllog. Sef a wnaeth y mab, y uwrw a'y uedru y rwggiewyn y esgeir a'r ascwrn. Sef a wnaeth hitheu,chwerthin. "Dioer," heb hi, "ys llaw gyffes y medrwysy Lleu ef." "Ie," heb ynteu, "aniolwch Duw it. Neurgauas ef enw. A da digawn yw y enw. Llew LlawGyffes yw bellach."Ac yna difflannu y gueith yn delysc ac yn wimon.A'r gueith ny chanlynwys ef hwy no hynny. Ac o'rachaws hwnnw y gelwit ef yn drydyd eur gryd."Dioer," heb hitheu, "ni henbydy well di o uot yndrwc wrthyf i.""Ny buum drwc i etwa wrthyt ti,"heb ef. Ac yna yd ellyngwys ef y uab yn y bryt e hun,ac y kymerth y furyf e hun. "Ie," heb hitheu, "minheua dyghaf dyghet y'r mab hwnn, na chaffo arueu bythyny gwiscof i ymdanaw." "Y rof a Duw," heb ef,"handid o'th direidi di, ac ef a geif arueu." Yna ydoethant wy parth a Dinas Dinllef. Ac yna meithrynLlew Llaw Gyffes yny allwys marchogaeth pobmarch, ac yny oed gwbyl o bryt, a thwf, a meint.Ac yna adnabot a wnaeth Gwydyon arnaw y uot ynkymryt dihirwch o eisseu meirch ac arueu, a'y alw attawa wnaeth. "A was," heb ynteu, "ni a awn, ui a thi, yneges auory. A byd lawenach noc yd wyt." "A hynnya wnaf inheu," heb y guas.Ac yn ieuengtit y dyd trannoeth, kyuodi a wnaethant,a chymryt yr aruordir y uynyd parth a BrynnAryen. Ac yn y penn uchaf y Geuyn Clutno, ymgueirawar ueirch a wnaethant, a dyuot parth a ChacrAranrot. Ac yna amgenu eu pryt a wnaethant, achyrchu y porth yn rith deu was ieueinc, eithyr y uotyn prudach pryt Gwydyon noc un y guas."E porthawr," heb ef, "dos ymywn, a dywet uotyma beird o Uorgannwc." Y porthawr a aeth."Graessaw Duw wrthunt. Gellwng y mywn wy," hebhi. Diruawr leuenyd a uu yn eu herbyn. Yr yneuad agyweirwyd ac y wwyta yd aethpwyt. Guedy daruot ybwyta, ymdidan a wnaeth hi a Guydyon am chwedleua chyuarwydyt. Ynteu Wydyon kyuarwyd da oed.Guedy bot yn amser ymadaw a chyuedach, ystauella gweirwyt udunt wy, ac y gyscu yd aethant. Hirbylgeint Guydyon a gyuodes. Ac yna y gelwis ef y huta'y allu attaw.Erbyn pan oed dyd yn goleuliau, ydoed gyniweir ac utkyrn a lleuein yn y wlat yn gynghan.Pan ydoed y dyd yn dyuot, wynt a glywynt taraw drwsyr ystauell, ac ar hynny Aranrot yn erchi agori. Kyuodia oruc y guas ieuanc, ac agori. Hitheu a doeth y mywn,a morwyn y gyt a hi. "A wyrda," heb hi, "lle drwc ydym." "Ie," heb ynteu, "ni a glywn utkyrn a lleuein, abeth a debygy di o hynny?" "Dioer," heb hi, "nichawn welet llyw y weilgi gan pob llong ar torr y gilyd.Ac y maent yn kyrchu y tir yn gyntaf a allont. A phabeth a wnawni?" heb hi. "Arglwydes," heb y Gwydyon,"nyt oes in gynghor, onyt caeu y gaer arnam, a'y chynhalyn oreu a allom." "Ie," heb hitheu, "Duw a dalhoywch. A chynhelwch chwitheu; ac yma y keffwchdigawn o arueu."Ac ar hynny, yn ol yr arueu yd aeth hi. A llymahi yn dyuot, a dwy uorwyn gyt a hi, ac arueu deu wrgantunt. "Arglwydes," heb ef, "gwisc ymdan ygwryanc hwnn. A minheu, ui a'r morynyon, a wiscafymdanaf inheu. Mi a glywaf odorun y gwyr yn dyuot.""Hynny a wnaf yn llawen." A guiscaw a wnaeth hiamdanaw ef yn llawen, ac yn gwbyl."A derw," heb ef, "wiscaw amdan y gwryanchwnnw?" "Deryw," heb hi. "Neu deryw y minheu,"heb ef. "Diodwn yn arueu weithon; nit reit ynnwrthunt." "Och," heb hitheu, "paham? Llyna yllynghes yng kylch y ty." "A wreic, nit oes yna unllynghes." "Och !" heb [hi], "pa ryw dygyuor a uu ohonei?" "Dygyuor," heb ynteu, "y dorri dy dynghetuenam dy uab, ac y geissaw arueu idaw. Ac neurgauas ef arueu, heb y diolwch y ti." "E rof a Duw,"heb hitheu, "gwr drwc wyt ti. Ac ef a allei llawer mabcolli y eneit am y dygyuor a bereisti yn y cantref hwnnhediw. A mi a dynghaf dynghet idaw," heb hi, "nachaffo wreic uyth, o'r genedyl yssyd ar y dayar honn yrawr honn." "Ie," heb ynteu, "direidwreic uuost eiroet,ac ny dylyei neb uot yn borth it. A gwreic a geif ef ualkynt."Hwynteu a doethant at Math uab Mathonwy, achwynaw yn luttaf yn y byt rac Aranrot a wnaethant, amenegi ual y paryssei yr arueu idaw oll. "Ie," heb yMath, "keisswn ninheu inheu, W. , ui a thi, oc an hut a'n lledrith,hudaw gwreic idaw ynteu o'r blodeu." Ynteu yna a meintgwr yndaw ac yn delediwhaf guas a welas dyn eiroet.Ac yna y kymeryssant wy blodeu y deri, a blodeu ybanadyl, a blodeu yr erwein, ac o'r rei hynny, asswynawyr un uorwyn deccaf a thelediwaf a welas dyn eiroet.Ac y bedydyawo'r bedyd a wneynt yna, a dodiBlodeued arnei.Gwedy y kyscu y gyt wy ar y wled, "Nyt hawd,"heb y Guydyon, "y wr heb gyuoeth idaw ossymdeithaw." ossymdeithawc, W. "Ie," heb y Math, "mi a rodaf idaw yr uncantref goreu y was ieuanc y gael." "Arglwyd," heb ef,"pa gantref yw hwnnw?" "Cantref Dinodig," heb ef.A hwnnw a elwir yr awr honn Eiwynyd ac Ardudwy.Sef lle ar y cantref y kyuanhedwys lys idaw, yn y lle aelwir Mur Castell, a hynny yg gwrthtir Ardudwy.Ac yna y kyuanhedwys ef, ac y gwledychwys. A phawb auu uodlawn idaw, ac y arglwydiaeth.Ac yna treigylgueith kyrchu a wnaeth parth a ChaerDathyl e ymwelet a Math uab Mathonwy. Y dyd ydaeth ef parth a Chaer Tathyl, troi o uywn y llys a wnaethhi. wnaet hi, W. A hi a glywei lef corn, ac yn ol llef y corn llymahyd blin yn mynet heibaw, a chwn a chynydyon yn y ol.Ac yn ol y cwn a'r kynydyon, bagat o wyr ar traetyn dyuot. "Ellynghwch was," heb hi, "e wybot pwyyr yniuer." Y gwas a aeth, a gouyn pwy oedynt."Gronw Pebyr yw hwnn, y gwr yssyd arglwyd ar Benllyn,"heb wy. Hynny a dywot y guas idi hitheu.Ynteu a gerdwys yn ol yr hyd. Ac ar Auon Gynnwaelgordiwes yr hyd a'y lad. Ac wrth ulingyawyrhyd, a llithyaw y gwn, ef a uu yny wascawd y nos arnaw.A phan ytoed y dyd yn atueilaw, a'r nos yn nessau, ef adoeth heb porth y llys."Dioer," heb hi, "ni a gawn yn goganu gan yrunben o'e adu y prytwn y wlat arall, onys guahodwn.""Dioer, Arglwydes," heb wy, "iawnhaf yw y wahawd."Yna yd aeth kennadeu yn y erbyn y wahawd. Ac ynay kymerth ef [y] wahawd yn llawen, ac y doeth y'r llys,ac y doeth hitheu yn y erbyn y graessawu, ac y gyuarchwell idaw. "Arglwydes, Duw a dalho it dy lywenyd,"[heb ef]. Ymdiarchenu, a mynet y eisted a wnaethant.Sef a wnaeth Blodeued, edrych arnaw ef, ac yr awr ydedrych, nit oed gyueir arnei hi ny bei yn llawn o'e garyatef. Ac ynteu a synywys arnei hitheu; a'r un medwl adoeth yndaw ef ac a doeth yndi hitheu. Ef ny allwysymgelu o'e uot yn y charu, a'e uenegi idi a wnaeth.Hitheu a gymerth diruawr lywenyd yndi. Ac o achawsy serch, a'r caryat, a dodassei pob un o honunt ar y gilyd,y bu eu hymdidan y nos honno. Ac ny bu ohir e ymgaelo honunt, amgen no'r nos honno. A'r nos honno kyscuy gyt a wnaethant.A thrannoeth, arouun a wnaeth ef e ymdeith."Dioer," heb hi,"nyt ey y wrthyf i heno." E noshonno y buant y gyt heuyt. A'r nos honno y bu yrymgynghor ganthunt pa furu y kehynt uot yg kyt."Nyt oes gynghor it," heb ef, "onyt un; keissaw yganthaw gwybot pa furu y del y angheu, a hynny ynrith ymgeled amdanaw."Trannoeth, arouun a wnaeth. "Dioer, ni chyghorafit hediw uynet e wrthyf i." "Dioer, canys kynghoryditheu, nit af inheu," heb ef. "Dywedaf hagen uot ynperigyl dyuot yr unben bieu y llys adref." "Ie," hebhi, "auory, mi a'th ganhadaf di e ymdeith."Trannoeth, arouun a wnaeth ef, ac ny ludywyshitheu ef. "Ie," heb ynteu, "coffa a dywedeis wrthyt,ac ymdidan yn lut ac ef; a hynny yn rith ysmalawchcaryat ac ef. A dilyt y gantaw pa ford y gallei dyuot yangheu."Enteu a doeth adref y nos honno. Treulaw y dyda wnaethant drwy ymdidan, a cherd, a chyuedach. A'rnos honno y gyscu y gyt yd aethant. Ac ef a dywotparabyl, a'r eil wrthi. Ac yn hynny parabyl nis cauas."Pa derw yti," heb ef, "ac a wyt iach di?" "Medylyawyd wyf," heb hi, "yr hynn ny medylyut ti amdanafi. Sef yw hynny," heb hi, "goualu am dy angheu di, otelut yn gynt no miui." "Ie," heb ynteu, "Duw a dalhoit dy ymgeled. Ony'mllad i Duw hagen, nit hawduy llad i," heb ef. "A wney ditheu yr Duw ac yrof inheu,menegi ymi ba furu y galler dy lad ditheu? Canys guelluyghof i wrth ymoglyt no'r teu di." "Dywedaf ynllawen," heb ef. "Nit hawd uy llad i," heb ef, "o ergyt.A reit oed uot blwydyn yn gwneuthur y par y'm byrhit iac ef, a heb gwneuthur dim o honaw, namyn pan uythitar yr aberth duw Sul." "Ae diogel hynny?" heb hi."Diogel, dioer," heb ef. "Ny ellir uy llad i y mywn ty,"heb ef, "ny ellir allan; ny ellir uy llad ar uarch, ny ellirar uyn troet." "Ie" heb hitheu, "pa delw y gellit dylad ditheu?" "Mi a'e dywedaf yti," heb ynteu. "Gwneuthurennein im ar lan auon, a gwneuthur cromglwyt uchbenn y gerwyn, a'y thoi yn da didos wedi hynny hyhitheu.A dwyn bwch," heb ef, "a'y dodi gyr llaw y gerwyn, adodi ohonof uinheu y neill troet ar geuyn y bwch, a'r a, W. llall ar emyl y gerwyn. Pwy bynnac a'm metrei i yuelly,ef a wnay uy angheu." "Ie," heb hitheu, "diolchaf yDuw hynny. Ef a ellir rac hynny dianc yn hawd."Nyt kynt noc y cauas hi yr ymadrawd, noc y hanuoneshitheu at Gronw Pebyr. Gronw a lauurywysgueith y guayw, a'r un dyd ym penn y ulwydyn y bubarawt. A'r dyd hwnnw y peris ef idi hi guybot hynny."Arglwyd," heb hi, "yd wyf yn medylyaw pa delwy gallei uot yr yn, W. hynn a dywedeisti gynt wrthyf i. Ac adangossy di ymi pa furu y sauut ti ar emyl y gerwyn a'rbwch, o faraf uinheu yr enneint?" "Dangossaf," hebynteu.Hitheu a anuones at Gronw, ac a erchis idaw bot ygkyscawt y brynn a elwir weithon Brynn Kyuergyr; yglanAuon Kynuael oed hynny. Hitheu a beris kynnullaw agauas o auyr yn y cantref a'y dwyn o'r parth draw y'r y, W. auon, gyuarwyneb a Bryn Kyuergyr,A thrannoeth hi a dywot, "Arglwyd," heb hi, "mia bereis kyweiraw y glwyt, a'r ennein, ac y maent ynbarawt." "Ie," heb ynteu, "awn eu hedrych ynllawen." Wy a doethant trannoeth y edrych yr enneint."Ti a ey y'r ennein, Arglwyd?" heb hi. "Af ynllawen," heb ef. Ef a aeth y'r ennein, ac ymneinaw awnaeth. "Arglwyd," heb hi, "llyma yr aniueileit adywedeisti uot bwch arnunt." "Ie," heb ynteu, "pardala un ohonunt, a phar y dwyn yma." Ef a ducpwyt. Ynay kyuodes ynteu o'r ennein a guiscaw y lawdyr amdanaw,ac y dodes y neilltroet ar emyl y gerwyn, a'r llall argeuyn y bwch.Ynteu Gronw a gyuodes e uynyd o'r brynn a elwirBrynn Kyuergyr, ac ar benn y neill glin y kyuodes, aca'r guenwynwayw y uwrw, a'y uedru yn y ystlys, ynyneita y paladyr ohonaw, a thrigyaw y penn yndaw.Ac yna bwrw ehetuan o honaw ynteu yn rith eryr, a dodigarymleis anhygar. Ac ny chahat y welet ef odyna ymaes.Yn gyn gyflymet ac yd aeth ef e ymdeith, y kyrchyssantwynteu y llys, a'r nos honno kyscu y gyt. Athrannoeth kyuodi a oruc Gronw, a guereskyn Ardudwy.Guedy gwreskyn y wlat, y gwledychu a wnaeth yny oedyn y eidaw ef Ardudwy a Phenllyn.Yna y chwedyl a aeth at Math uab Mathonwy.Trymuryt a goueileint a gymerth Math yndaw, a mwyWydyon noc ynteu lawer. "Arglwyd," heb y Guydyon,"ny orffwyssaf uyth, yny gaffwyf chwedleu y wrth uynei." "Ie," heb y Math, "Duw a uo nerth yt." Ac ynakychwynnu a wnaeth ef, a dechreu rodyaw racdaw, arodyaw Gwyned a wnaeth, a Phowys yn y theruyn.Guedy rodyaw pob lle, ef a doeth y Aruon, ac a doethy ty uab eillt, ymaynawr Bennard.Diskynnu yn y ty a wnaeth, a thrigyaw yno y noshonno. Gwr y ty a'y dylwyth a doeth ymywn, ac yndiwethaf y doeth y meichat. Gwr y ty a dywot wrth ymeichat, "A was," heb ef, "a doeth dy hwch di henoy mywn?" "Doeth," heb ynteu, "yr awr honn y doethat y moch." "Ba ryw gerdet," heb y Guydyon, "yssydar yr hwch honno?" "Ban a-gorer y creu beunydyd a allan. Ny cheir craf arnei, ac ny wybydir ba fordyd a, mwy no chyn elei yn y daear." "A wney di," heby Guydyon, "yrofi, nat agorych y creu yny uwyf i yn yneillparth y'r creu y gyt a thi?" "Gwnaf yn llawen,"heb ef. Y gyscu yd aethant y nos honno.A phan welas y meichat lliw y dyd, ef a deffroesWydyon, a chyuodi a wnaeth Gwydyon, a guiscaw amdanawa dyuot y gyt [ac ef] a seuyll wrth y creu. Ymeichat a agores y creu. Y gyt ac y hegyr, llyma hitheuyn bwrw neit allan, a cherdet yn braf a wnaeth, aGuydyon a'y canlynwys. A chymryt gwrthwyneb auona wnaeth, a chyrchu nant a wnaeth, a elwir weithonNantllew, ac yna guastatau a wnaeth, a phori.Ynteu Wydyon a doeth y dan y prenn, ac a edrychwyspa beth yd oed yr hwch yn y bori; ac ef a welei yrhwch yn pori kic pwdyr a chynron. Sef a wnaeth ynteu,edrych ym blaen y prenn. A phan edrych, ef a weleieryr ym blaen y prenn. A phan ymyskytwei yr eryr, ysyrthei y pryuet a'r kic pwdyr o honaw, a'r hwch ynyssu y rei hynny. Sef a wnaeth ynteu, medylyaw y maeLleu oed yr eryr, a chanu englyn: --"Dar a dyfy rwng deu lenn,Gorduwrych awyr a glenn.Ony dywedaf i eu,O ulodeu Lleu Llew, W. ban yw hynn."Sef a wnaeth ynteu yr eryr, ymellwng yny oed ygkymerued y prenn. Sef a wnaeth ynteu Wydyon, canuenglyn arall: --"Dar a dyf yn ard uaes,Nis gwlych glaw, mwy nis mwy, W. tawd nawes.Ugein angerd a borthes.Yn y blaen, Lleu Llew, W. Llaw Gyffes."Ac yna ymellwng idaw ynteu, yny uyd yn y geing issafo'r pren. Canu englyn idaw ynteu yna: --"Dar a dyf dan anwaeret,Mirein modur medur, W. ymywet.Ony dywedaf i [eu]Ef dydau Lleu Llew, W. y'm arfet."Ac y dygwydawd ynteu ar lin Gwydyon; ac yna ytrewis Gwydyon a'r hudlath ynteu, yny uyd yn y rithe hunan. Ny welsei neb ar wr dremynt druanach hagennoc a oed arnaw ef. Nit oed dim onyt croen ac ascwrn.Yna kyrchu Caer Dathyl a wnaeth ef, ac yno yducpwyt a gahat o uedic da yg Gwyned wrthaw. Kynkyuyl y'r ulwydyn, yd oed ef yn holl iach. "Arglwyd,"heb ef, wrth Math uab Mathonwy, "madws oed y micaffael iawn gan y gwr y keueis ouut gantaw." "Dioer,"heb y Math, "ny eill ef ymgynhal, a'th iawn di gantaw.""Ie," heb ynteu, "goreu yw genhyf i bo kyntaf ycaffwyf iawn."Yna dygyuoryawGwyned a wnaethant, achyrchu Ardudwy. Gwydyon a gerdwys yn y blaen, achyrchu Mur Castell a oruc. Sef a wnaeth Blodeuwed,clybot eu bot yn dyuot, kymryt y morynyon gyt a hi, achyrchu y mynyd; a thrwy Auon Gynuael kyrchu llys aoed ar y mynyd. Ac ni wydyn gerdet rac ouyn, namyn aceu hwyneb tra eu keuyn. Ac yna ni wybuant yny syrthyssantyn y llyn ac y bodyssant oll eithyr hi e hunan.Ac yna y gordiwawd Gwydyon hitheu, ac y dywotwrthi, "Ny ladaf i di. Mi a wnaf yssyd waeth it. Sefyw hynny," heb ef, "dy ellwng yn rith ederyn. Ac oachaws y kywilyd a wnaethost ti y Lew Llaw Gyffes,na ueidych ditheu dangos dy wyneb lliw dyd byth, ahynny rac ouyn yr holl adar. A bot gelynyaeth yrynghot a'r holl adar. A bot yn anyan udunt dy uaedu;a'th amherchi, y lle i'th gaffant. Ac na chollych dy enw,namyn dy alw uyth yn Blodeuwed."Sef yw Blodeuwed, tylluan o'r ieith yr awr honn.Ac o achaws hynny y mae digassawc yr adar y'r tylluan:ac ef a elwir etwa y dylluan yn Blodeuwed.Ynteu Gronwy Pebyr a gyrchwys Penllyn, ac odynoymgynnatau yngynnatau, W., ymgennattau, R. a wnaeth. Sef kennadwri a anuones,gouyn a wnaeth y Lew Llaw Gyffes, a uynneiae tirae dayar, ae eur, ae aryant, am y sarhaet. "Nachymeraf, y Duw dygaf uyg kyffes," heb ef. "A llymay peth lleiaf a gymeraf y gantaw; mynet y'r lle ydoedwn i ohonaw ef, ban im byryawd a'r par, a minheu ylle yd oed ynteu. A gadel y minheu y uwrw ef a phar.A hynny leiaf peth a gymeraf y gantaw."Hynny a uenegit y Gronw Bebyr. "Ie," heb ynteu,"dir yw ymi gwneuthur hynny. Wy gwyrda kywir, a'mteulu, a'm brodyr maeth, a oes ohonawch chwi, a gymeroyr ergyt drossof i?" "Nac oes, dioer," heb wynt. Aco achaws gomed ohonunt wy diodef kymryt un ergytdros eu harglwyd, y gelwir wynteu, yr hynny hyt hediw,trydyd Anniweir Deulu."Ie," heb ef, "mi a'e kymeraf." Ac yna ydoethant yll deu hyt ar lan Auon Gynuael. Ac yna yseui seui, W., seuis, R. Gronwy Bebyr, yn y lle yd oed Llew Llaw Gyffesban y byryawd ef, a Llew yn y lle yd oed ynteu. Ac ynay dyuot Gronwy Bebyr wrth Llew, "Arglwyd," heb ef,"canys o drycystryw gwreic y gwneuthum yti awneuthum, minheu a archaf yti, yr Duw, llech a welaf arlan yr auon, gadel ym dodi honno y rynghof a'rdyrnawt." "Dioer," heb y Llew, "ni'th omedaf ohynny." "Ie," heb ef, "Duw a dalho it." Ac yna ykymerth Gronwy y llech ac y dodesy ryngtaw a'rergyt. Ac yna y byryawd Llew ef a'r par, ac y guanty llech drwydi, ac ynteu drwydaw, yny dyrr y geuynn.Ac yna y llas Gronwy Bebyr, ac yno y mae y llechar lan Auon Gynuael yn Ardudwy, a'r twll drwydi. Aco achaws hynny ettwa y gelwir Llech Gronwy.Ynteu Llew Llaw Gyffes a oreskynnwys eilweith ywlat, ac y gwledychwys yn llwydanhus. A herwyd ydyweit y kyuarwydyt, ef a uu arglwyd wedy hynny arWyned.Ac yuelly y teruyna y geing honn o'r Mabinogi.